![[]](img/image.png)
«
Villenagium » (par C.
du Cange, 1678), dans
du Cange,
et al.,
Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 8, col. 333b.
http://ducange.enc.sorbonne.fr/VILLENAGIUM
VILLENAGIUM, Conditio villani. Glanvilla lib. 5. cap. 1 :
Placitum est quandoque inter
aliquos, quando quis trahit alium a libertate in Villenagium ; vel quando aliquis, in
Villenagio positus, petit libertatem. Cum quis autem petit alium in Villenagio positum
tanquam nativum suum, habebit breve de nativis Vicecomiti directum, etc.
Cap.
5 :
Pluribus autem modis potest in libertatem aliquis in Villenagio positus deduci,
etc.
Adde Regiam Majestatem lib. 2. cap. 11. 12.
P. Carpentier, 1766.
◊ Villenage, in
Charta domini et abbatis Britolii :
Et si li dis religieux mettoient les mazures
qui sont franques, en Villenage, etc.
Villenagium, præterea definitur
Villanum servitium, id est, illud, quod
Villani
præstant. Hinc
tenere in Villenagium est tenere
sub onere
villani servitii quod mox exponitur. Charta ann. 1253. ex Tabul.
Sangerm. :
Item Henricus fide præstita in manu nostra corporali quod dictam domum
ipse et ejus heredes et illi qui causam habebunt, ab ipso in Villenagium tenebunt.
Quam terram tenebat a Monachis in Vilenagio,
in Charta ann. 1232. ex Tabul. B.
M. de Bono-nuntio Aurelian.
Facere Vilenagium, in Placit.
9. Johan. reg. Angl. Norf. rot. 9. in Abbrev. Placit. pag. 57 :
Willelmus dicit
quod non potest contradicere, quin cartæ factæ fuissent, (quod libere tenet et tenere
debet Radulfus), sed dicit quod ipse Radulfus, numquam usus est cartis, quia semper
fecit Vilenagium et consuetudines, ita quod ipse Willelmus vendidit quandam sororem
suam (Radulfi)
pro 4. sol. et inde producit sectam,
etc.
Villenagium, Circuitus manerii vel feudi, cui villani adscribuntur. Chartul. SS. Trinitat. Cadom. fol. 61 :
Si dederit filiam suam
extra Vilanagium dabit 3. sol. Abbatissæ.
Statuta S.
Ludovici :
Si tes vilains achete un Fief, qui tient de toi franchement, et il lieve
et couche en ton Vilenage.
Villenagium denique est Tenementum
villani, vel quod
villano concessum est ad
excolendum, sub onere præstationis, census, et operarum ; ita ut qui ejusmodi tenementum
possidet, hisce servitutibus obnoxius sit, sive
villanus sive
liber. Nam
liberi possunt etiam tenere villenagia, nec
ei, qui liber est, Villenagium vel
servitium quidquam detrahit libertatis
, ait Bracton. lib. 1. cap. 6. § 1. cap. 8. §
1. Littleton. sect. 172.
Britton. pag. 165. et alii. Placit. ann. 29. Edward. I. reg. Angl. Ebor. rot. 30.
in Abbrev. Placit. pag. 243 :
Compertum est quod prædictus Martinus, avus
prædicti Johannis, adventicius fuit et sic liberæ conditionis quoad prædictum
Willelmum, et eciam prædicti Robertus et Johannes, qui ipsum succiderunt de sanguine,
licet servam terram tenuerunt ; nec ejusmodi terra ipsos sic liberos de sanguine
existentes villanos facere potest, etc.
Quod adeo certum est, ut rex Navarræ
domum Parisiis ea conditione obtinuerit. Charta ann. 1263. in Reg. parvo S. Germ. Prat.
fol. 29. r° :
H. Dei gratia rex Navarræ, etc. Notum facimus quod quandam domum,
sitam Parisius... in fundo et dominio religiosorum virorum abbatis et conventus S.
Germani de pratis, quam a magistro Symone de Verzellis clerico emimus, cum ipsius
domus pertinentiis et appenditiis, volumus quod, tam nos quam successores nostri, in
eadem domo et pertinentiis ipsius teneamus non in manu mortua, sed ad usus et
consuetudines et onera, cum aliis domibus seu virgultis aut locis ibidem a nobis seu
nostro nomine emptis.
Charta vero sic inscribitur :
Hæc littera est
quod rex Navarræ tenet in Vilenagium domum suam.
Vide mox :
Villenagium a
manu mortua, etc.
<cit>Bellomaner. cap. 14 : Nous appellons Villenage, heritage qui
est tenu de Seigneur à cens, ou à rentes, ou à champart ; car de chelle qui est tenu
en fief, l'on ne doit rendre nule redevance.
</cit>
<cit>Fleta lib. 5. cap. 5. § 18 : Villenagium est, quod traditur
villanis ad excolendum, et terra precarie dimissa, quæ tempestive, et pro voluntate
domini poterit revocari.
</cit>
<cit>
Bracton. lib. 1. cap. 11. § 1.
ait servos, sive nativos appellari,
qui tenent Villenagia, et per
villana servitia et incerta, qui.... villanas faciunt consuetudines, et quidquid eis
præceptum fuerit.
</cit> Charta Edw. III. Regis Angl. :
Cum wardis, releviis, et escaetis, nativis et
coterellis suis et eorum catallis et sequelis et tenementis, quæ quondam quidam nativi
et coterelli de ipso tenuerunt in Villenagio.
Charta Philippi Aug. Regis Franc.
ann. 1185. in Hist. Vastinensi pag. 707 :
Omnes feodi servientium cadent et venient
ad censum in Villenagium ea ratione, quod qui domum in feodo habuerat, eam ab Ecclesia
Ferrerarium tenebit ad censum 5. solid. donec aliam in terra habeat, unde 5. sol.
reddat. Si autem in terra Ecclesiæ domum jam habet, vel deinceps habuerit, quæ non sit
in feodo, de ea 5. solidos reddet, sicut et alii. Domum vero suam de feodo, cum alio
feodo suo, ad censum 12. denar. in Villenagio tenebit.
Tabularium Campaniæ ann.
1279 :
Quos nos tenemus in Villenagium, id est, ad censum quidquid habemus ad
Triamb. sicut alii, etc.
Charta Abbatis Grassensis in Occitania in Regesto
Carcassonensi fol. 34 :
Abbas vero et Conventus, qui supra sumus nominati,
habebimus in castris et villis propriis nostris Villenagia et burgencias, quæ propter
hæresim et faidimentum cadent in commissum, si a nobis teneantur quicunque dicta
Villenagia, seu Burgencias, vel partem ex eis tenuerint. Si sit Miles, Burgensis, vel
alius, habebimus mobilia, quæ erunt in villenagio et burgis nostris et castris, et
villis propriis nostris, si propter hæresim vel faidimentum ceciderint in
commissum.
Charta Abbatis Fiscamnensis in Tab. Fisc. fol. 37 :
Concessit
Roberto.... dimidium Villenagium apud Escrutevillam tenendum de Ecclesia Fiscanensi,
faciendo omne jus vel servitium, quod debetur de
dimidio villenagio. M.
Pastorale Eccl. Parisiensis lib. 1. cap.
15. ann. 1263 :
Quam domum ipse Presbyter promisit bona fide, quod ipse tenebit in
Villenagium, et ipse solvet ratione dictæ domus talliam, costumas, redhibitiones et alia
onera.
Adde lib. 5. ch. 25. 26. 27. 30. 31. 32. ubi de
villenagiis
agitur. Tabularium Fossatense fol. 34. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 148. 493. 554. tom.
2. pag. 138. 139. Historiam Academiæ Parisiensis tom. 3. pag. 498. etc.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
Vilanagium,
Villanagium, Eadem notione. Inquisitio ann. 1181. apud Lobinell. tom. 2.
Hist. Britan. col. 135 :
Terræ quas tenet Alanus Brientii et Vilanagia sunt de
dominico Archiepiscopi.
Polyptychus Fiscamn. ann. 1235 :
Robertus Viton
tenet unum Villanagium, et reddit.... servitia omnia.
Ibidem :
Philippus
filius Ricardi tenet duas partes unius Vilanagii.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
Vileinagium, Pariintellectu. Charta Petri Meld. Episc. ann. 1239. ex Chartul. Campan. fol.
188. v° col. 1 :
Notum facimus quod magister H. de Lusarchiis Archidiaconus Meld.
in nostra præsentia constitutus recognovit se tenere in Vileinagium, scilicet ad censum,
quidquid habet apud Triam Bardoli.
Villenagiorum aliud
purum, aliud
privilegiatum. Villenagium purum est, quod sic
tenetur, quod ille, qui tenet in villenagio, sive liber, sive servus, faciet de
villenagio, quidquid ei præceptum fuerit, nec scire debeat sero, quid facere debeat in
crastino, et semper tenebitur ad incerta. Talliari autem potest ad voluntatem domini ad
plus vel minus, etc.
Villenagium Privilegiatum est illud, quod tenetur a Rege, idque dicitur
soccagium villanum. Eorum
autem privilegium est, quod a gleba amoveri non debent, quam diu velint, et possint facere
servitium debitum, et hujusmodi Sockmanni dicuntur
Glebæ adscriptitii. Villana
autem faciunt servitia, sed determinata. Nec compelli possunt contra voluntatem suam ad
tenenda hujusmodi tenementa, et ideo dicuntur Liberi. Dare autem non possunt tenementa
sua, nec ex causa donationis ad alios transferre, non magis quam Villani puri, et unde, si
transferri debeant, restituunt ea domino, vel ballivo, et si ipsi ea tradunt aliis in
villenagium tenenda. Ita Bracton. lib. 4. tract. 1. cap. 38. § 1. Vide eumdem lib. 1. cap.
6. § 1. cap. 8. § 2. lib. 2. cap. 6. § 2. Plura de
Villenagiis habentur apud
Littletonem sect. 172. et sequentibus, Brittonem cap. 66. et in Consuetudine Marchensi
art. 147. et seqq.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
◊ Villenagium a manu mortua distinguitur in Charta ann. 1219. ex Tabul.
Sangerm. :
Recognoscimus quod nos dictam domum et ejus pertinentias ex sufferentia
et speciali gratia dicti abbatis non in manu mortua, sed in Vilenagium, sicut
antecessores, habemus.
Et quidem ea ætate usus invaluit ut viri Ecclesiastici et
Nobiles terras ab aliis tenerent in
villenagium. Charta ann. 1229. ex Tabul. S.
Clodoaldi :
Odo presbyter vicarius S. Victoris in ecclesia S. Clodoaldi recognovit
se tenere in Villenagium dimidium arpentum vineæ sitæ, ut asserit, in censiva
Canonicorum S. Clodoaldi ad septem pictavinas censuales.
Arrestum Magn. Dier.
Campaniæ ann. 1286. apud D.
Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 155 :
Pronuntiatum fuit, quod si in feodum teneatur, hominem de dicta terra habebit ;
si autem in Villenagio, tenentem obtinebit.
Sed
Villenagium iis aliisque similibus in locis idem sonat quod
Feudo-firma.
Vide in
Feudum, et supra :
Villenagium, Tenementum.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
◊ Neque
aliam ob causam, ut opinor,
Villenagium opponitur proprio seu dominio, in Charta
ann. 1205. apud
Madox in Formul. Anglic. pag. 26 :
Si vero collatæ fuerint
eis post tempus memoratum aliquæ terræ in manerio de Hembiria, sive de dominio, sive de
Villanagio Episcopi, de omnibus illis terris integre decimas garbarum ecclesiæ de
Hembiria persolvent.
Et in Charta ann. 1291. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 43. col.
2 :
Absque eo quod dictus dom. Archiepiscopus et capitulum (Viennensis
Ecclesiæ)
jura sua tam in feudis, jurisdictione quam proprietate et
territoriis, seu Villenagio et jure spirituali, etc.
Vide mox
Vilnagium.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
Vilnagium, ut
Villenagium. Charta ann. 1193. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag.
151 :
Dedimus totam terram nostram de Votesdun et de Westcote cum omnibus
pertinentiis suis, scilicet dominium nostrum cum Vilnagio.
Vilania et
Villania, Idem quod
Villenagium. Tabularium S. Amantii
Inculismensis :
Accepit Guillelmus Gastolius de Abbate Joscelino Vilaniam deu Vilar
de la Croz Bochart, cum hominio.
Tabular. Dalonensis Abbatiæ fol. 148 :
Damus in perpetuam eleemosynam Vilaniam supradicti loci.
Observantiæ
Regni Aragon. lib. 6. de Munitionib. :
De consuetudine licet Infantionibus regni
sic proprium recipere, et non dare pro aliqua Villania, et per consequens exactionibus
regalibus cum peteriis non teneantur contribuere, etc.
Charta ann. 1152. inter Probat. tom. 2. novæ Hist.
Occitan. col. 541 :
Militias meas neque Vilanias quas castello prænominato habeo
vobis non authorizo.
Tabul. Piperac. :
Jordanus de la Rocha dedit G.
abbati Villaniam clausati post turrem.
Charta ann. 1290. ex Chartul. S.
Vandreg. tom. 1. pag. 185 :
Je Robert du Tybout.... de la volenté Aelis ma mere
en tems de sa veuveté ai donné.... trois acres de terre et une vergine à campart et à
Vileine que j'avois.
P. Carpentier, 1766.
Villenagium, Census ipse, qui nomine
villenagii debetur. Lit. remiss. ann. 1383. in
Reg. 123. Chartoph. reg. ch. 181 :
Icellui Roussel ot paroles à icellui Domas de
achater le Vilenage d'une sienne terre, dont ledit Chaucial fit le marchié.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
Villania, Servitium, maxime cui prædium alioqui liberum, obnoxium est. Charta ann. 1128. ex
Tabul. S. Eparchii :
Dedit ipse Hugo Abbas Heliæ Ramnulfi et Gerardo Ramnulfi
nepotibus meis ut habeant Villaniam istius allodii ab Abbate S. Eparchii, ita ut reddant
omnibus annis in cena Domini ad mandatum pauperum oblias, 11. solidos de terra et de
bosce.
les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.
Villenatio, Eodem intellectu. Charta apud
Madox Formul. Anglic. pag. 419 :
Cum
toto claimo servitutis et Villenationis quod ego vel hæredes mei in eis habuimus.... Ita
tamen quod nec ego Aundrina, nec hæredes mei.... aliquid clamii servitutis vel
Villenationis in memoratis Agnete et Symone.... de cætero vindicare nec exigere
poterimus.
Vilanaticum,
Per vilanaticum tenere, in Judicato Consulum Placentinorum ann. 1153. apud
Petrum Mariam Campum in Hist. Eccl. Placentin.
![[]](http://media.enc.sorbonne.fr/ducange/jpg/V/331a.jpg)
« 1 villanagium » (par les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736), dans , et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 8, col. 331a. http://ducange.enc.sorbonne.fr/VILLANAGIUM1![[]](http://media.enc.sorbonne.fr/ducange/jpg/V/333b.jpg)
![[]](http://media.enc.sorbonne.fr/ducange/jpg/V/333c.jpg)
![[]](http://media.enc.sorbonne.fr/ducange/jpg/V/334a.jpg)
![[]](http://media.enc.sorbonne.fr/ducange/jpg/V/334b.jpg)
