CAMERARIUS, Glossarium mediae et infimae latinitatis, Du Cange et al.

CAMERARIUS, COQUUS, PATRICIUS, TEMPLARII.

« Camerarius » (par C. du Cange, 1678), dans du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 2, col. 048a. http://ducange.enc.sorbonne.fr/CAMERARIUS1

CAMERARIUS, Dignitas in palatiis Regum, cui Cameræ Regiæ, id est, Thesauri seu Cimeliorum Regis Cura incumbebat. Hujus apud Reges nostros munus sic describit Hincmarus Remensis, de Ordine Palatii cap. 22 :

De honestate vero Palatii seu specialiter ornamento regali, nec non et de donis annuis militum, absque cibo et potu, vel equis, ad Reginam præcipue, et sub ipsa ad Camerarium pertinebat : et secundum cujusque rei qualitatem, ipsorum sollicitudo erat, ut tempore congruo semper futura prospicerent, ne quid, dum opus esset, ullatenus opportuno tempore defuisset. De donis vero diversarum legationum, ad Camerarium respiciebat, nisi forte jubente Rege tale aliquid esset, quod Reginæ, ad tractandum cum ipso congrueret.

Conf. Eicchhorn. Histor. jur. Germ. § 25. B. Murator. Antiq. Ital. vol. 1. col. 123. A. et infra Cubicularius. Ockam cap. Quid sit Scacarium :

Officium Camerariorum in recepta consistit in tribus, scilicet claves arcarum, etc. bajulant, pecuniam numeratam ponderant, et per centenas libras in forulis mittunt.

Gregorius Turon. lib. 4. Hist. cap. 26 :

Dirigens quosdam de Camerariis suis, qui exactis a Leontio Episcopo mille aureis, reliquos juxta possibilitatem condemnarent Episcopos.

Idem lib. 6. cap. 45 :

Cæteri autem judices et Camerarii, qui cum eo properaverant, de Pictavo regressi sunt.

Unde patet apud nostros non unicum fuisse in palatio Camerarium, nisi ii fuerint Camerarii Provinciarum, quos nostri Nuntios Cameræ appellabant, uti mox docebimus.

◊ Quæ autem huic Dignitati annexa fuerint jura discere licet ex Regesto Memorialium Cameræ Computorum not. G. fol. 137 :

Premierement, le Chamberier à cause de sa Chamberie, a plusieurs cens et rentes assis tant en la ville de Paris et environ, comme ailleurs, à cause desquels cens il a telle justice et contrainte comme à Seigneur foncier appartient.

Item, sur le Mestier des Freppiers à Paris, a ledit Chamberier les droits qui ensuivent,

Premierement, Que aucun ne puet estre Freppier dedans la Banlieuë de Paris, c'est assavoir vendeurs ne acheteurs de Robbes vielles, linges ou langes, ne de aucune espesse de evrain, cuirien ap. Ét. Boileau, ed. Depping. pag. 195. vieil ou nuef, se il ne achete icelui mestier du Roy, ce est à entendre du Chamberier de France, qui ladite Chamberie tient du Roy, excepté le Haut-Banier du Roy, qui ne doit estre contraint de acheter ledit mestier de Frepperie dudit Chamberier, ne de son Maire pour luy, puisqu'il se soit fait Haut-Banier du Roy nostredit Seigneur, et que de luy il ait acheté le Haut-Ban.

Item, Que ledit Haut-Banier est tenu de acheter son dit Haut-Ban du Roy, ou de ses Officiers pour luy, et non d'autres, et si est tenus de estre estagier dedans la Banlieuë de Paris, et de payer au Roy, ou son Receveur pour luy, si-tost qu'il est fait Haut-Banier, 25. d. et audit Chamberier 14. d.

Item, Les Freppiers de Paris, leurs Vallez et leurs Apprentifs, sont justiciables du Chamberier de France, ou de son Maire pour luy, de toutes choses qui appartiennent au Mestier de Frepperie, de quelque terre ou nation qu'ils soient ; c'est assavoir de la marchandise de Frepperie, de debte faite en la marchandise dudit mestier, de perte ou gaigne faite en icelle marchandise, ou d'aucune mesprenture faite audit mestier et marchandise de Frepperie.

Item, Et toutes et quantefois que il advient que aucun dudit mestier de Frepperie injure en jugement le Maire dudit Chamberier, ou aucune autre Partie : pour occasion d'icelles injures, iceluy Maire condamne les Parties delinquans en aucunes amandes ; ou s'il y a aucunes Requestes de gagnées, en ce cas iceluy Maire puet deffendre le partir ausdites Parties ainsi delinquans ou condamnez ; et se pardessus icelles deffenses iceux delinquans s'en vont, ou ne veullent obeïr, ou sont refusans ou contredisans de payer icelles amandes, audit cas ledit Maire doit ce faire sçavoir au Prevost de Paris, lequel Prevost luy doit faire raison et justice. Qui hic maire ap. Ét. Boileau l. l. dicitur le mestre qui garde le metier de per le mestre Chamberier le roi.

Item, Le Chamberier de France a sur les Pelletiers la visitation et correction de la marchandise de Pelleterie, selon ce que il est contenu en l'arrest ou accort sur ce pieça fait entre le Procureur du Roy d'une part, et feu Monseigneur de Bourbon jadis Chamberier de France d'autre, et fu ledit Arrest donné le deux jours de Mars l'an 378. (1378.)

Item, Le Chamberier de France vent le mestier de Cordoüannier à Paris, et si crée et fait les Jurez pour ledit mestier : mais si les Cordoüanniers de Paris mesprennent en leurs mestiers, ou transgressent ou font aucunes choses contre les Ordennances de leur mestier, les amandes en appartiennent au Roy, et aussi les rapports des fautes trouvées par les Jurez sur le fait dudit mestier, se doivent faire devant le Prevost de Paris, et non devant ledit Chamberier, ne sondit Maire, et en doivent estre les amandes tauxées par ledit Prevost au profit du Roy.

Item, Le Chamberier a sur les Seintouriers et Bazanniers de Paris, le droit qui s'ensuit,

C'est assavoir, que il vent ledit mestier à ceux qui le veulent acheter, et doivent 16. s. au Roy, tant pour leur lettre, comme pour ledit mestier, lesquels 16. s. ledit Chamberier et ledit Chambellan reçoivent, c'est assavoir ledit Chamberier 6. s. et ledit Chambellan 10. s. Toutes-voyes ils doivent chacun en droit soy au Roy la sepmene peneuse 7. d. parisis, lesquels sont reçeus par les Fermiers du Roy, etc. Conf. Ét. Boileau pag. 227. 230.

Item, Au Roy, et au Prevost de Paris pour luy, appartient la connoissance, correction et visitation des Selliers et Lourmiers, et sont les Jurez dudit mestier fais et créez par le Prevost de Paris, et si leur donne ou vent ledit Prevost de Paris pour le Roy leurdit mestier, et payent d'entrée pour raison d'iceluy 20. s. parisis au profit du Roy, et 16. s. parisis au profit dudit Chamberier pour raison du Cordoüan qu'ils mettent en besoigne ; mais toutes les amandes appartiennent au Roy.

Item, Ledit Chamberier vent le mestier aux Boureliers, s'ils veulent ouvrer du Cordoüan : mais toute la connoissance, et les amandes dependans dudit mestier, appartiennent au Roy, avec la punition, correction et visitation.

Item, le mestier des Gantiers se doit vendre par le Roy et le Chamberier ensemble ; et doit cil qui l'achete ledit Mestier 39. d. c'est assavoir au Roy 25. d. et le residu au Chamberier.

Item, Les rapports et mal-façons se doivent faire devers le Prevost, et quant aucunes amandes y escheant, lesquelles sont et doivent estre selon les Registres de 10. s. parisis, le Roy y prent 4. s. parisis, le Chamberier 4. s. parisis, et les Jurez 2. s. parisis.

◊ Camerarii vero Regum Franciæ 1. et 2. stirpis aliquot recensentur a Scriptoribus :

Talto, sub Dagoberto Rege, a Ratperto de Casibus S. Galli cap. 1.

Vandalmarus, sub Guntranno Rege, a Fredegario cap. 4.

Reginardus Præpositus Cameræ regalis sub Ludovico Pio, in Vita ejusdem Ludov. ann. 817. et in Annalib. Bertinianis, etc.

Tanculfus, sub eodem Ludov. ab Ardone in Vita S. Benedicti Annianensis Abbatis.

Bernardus Comes Barcinonensis et Dux Septimaniæ, in ead. Vita Ludovici Pii, et ab Eginhardo, Nithardo, et aliis ann. 829. 830.

Ingelrannus Comes sub Carolo Calvo, ab Aimoini Continuator. lib. 5. cap. 32. et in Annal. Francor. Bertinianis ann. 875.

Theodoricus sub Ludovico II. in iisdem Annalib. ann. 878. 879.

◊ Alios deinde sub 3. Regum stirpe hac dignitate donatos recensent passim veteres Chartæ, et Scriptores, quorum seriem contexuere aliquot ex nostris Scriptores, quæ quidem dignitas tandem suppressa est a Francisco I. Rege post mortem Caroli Ducis Aurelianensis, filii, qui ea donatus fuerat post obitum Caroli Ducis Burbonensis. Vide Tillium.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ Camerariorum seriem hic attexere operæ prætium duximus, quia, quod ad nostrum institutum vel maxime pertinet, litteras Regias olim subscripserunt. Sub 3. stirpe primus :

P. Carpentier, 1766.

Maurinus Camerarius subscribit Chartam Hugonis Capeti regis Franc. tom. 7. Gall. Christ. inter Instr. col. 220.

P. Carpentier, 1766.

Rainaldus vel Raynaudus ann. 1052. inter schedas Mabillonii.

◊ Rainaldus ann. 1060. ex diplomate Henrici I. pro fundatione S. Martini de Campis.

Walerannus qui et Galerandus ann. 1065. et 1085. ex Instrum. S. Joannis Angeriacensis.

P. Carpentier, 1766.

Vel Galerannus ann. 1075. in Lib. nig. S. Petri Abbavil. fol. 298. v°. 1278. ex Chartul. S. Maglor. Paris. ch. 8. 1085. et 1106. ex Chartul. Maurign.

Willelmus ann. 1085.

Wido ann. 1106. ad ann. 1121.

Albericus I. ann. 1127. et 1128.

P. Carpentier, 1766.

◊ Ann. 1125. inter Probat. tom. 1. Annal. Præmonst. col. 9. et 1129. ex Tabul. Carnot.

Manasses ann. 1130.

Hugo ann. 1134.

P. Carpentier, 1766.

◊ Ann. 1131. ex Chartul. S. Steph. Drocens. et 1137. in tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 23.

Wido alter ann. 1136.

Matthæus I. ann. 1139. ob. ann. 1151. vel 1152.

P. Carpentier, 1766.

Mathias, idem qui Matthæus, ann. 1138. in Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 130. 1153. ex Tabul. Colomb. 1156. in Reg. parvo S. Germ. Prat. 1158. ex Chartul. S. Joan. Laudun.

Albericus II. ann. 1162. vivebat ann. 1181.

Matthæus II. ann. 1160. ex Archivo Bonevallensi, et 1174. ann. 1167. in Chartul. Campan. ex Cam. Comput. Paris. ann. 1168. ex Chartul. S. Maglor.

Reginaldus ann. 1176.

P. Carpentier, 1766.

Rainaldus vel Reginaldus ann. 1175. ex Chartul. B. M. Suession. 1176. in Reg. parvo S. Germ. Prat.

Radulphus ann. 1186.

Matthæus III. ann. 1190. et 1207. ob. ante ann. 1214.

P. Carpentier, 1766.

◊ Ann. 1180. ex Tabul. S. Petri Carnot. 1189. in Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 130.

P. Carpentier, 1766.

Galterus domini regis Camerarius, in Ch. ann. 1190. mense Junio, ex mag. Pastorali Paris. fol. 173.

Ursio ann. 1209.

Bartholomæus de Roya ann. 1206. 1210. 1217. 1226. in Chartis Archivi Bonevallensis et aliis.

P. Carpentier, 1766.

◊ Obiit ann. 1237. 24. Jan. ex Obituar. Ms. abbat. Vallis-gaudii, Joyenval.

Johannes de Bello-monte in ejus locum suffectus est.

Johannes de Nantolio ann. 1240. ad ann. minimum 1248.

Alphonsus de Brienne ann. 1258. ob. ann. 1270.

P. Carpentier, 1766.

◊ Ann. 1254. ex Chartul. Boni-portus.

Erardus Dominus de Valery ann. 1271. ob. ann. 1277.

Robertus II. Dux Burgundiæ ann. 1287. adhuc in vivis ann. 1297.

P. Carpentier, 1766.

◊ Ann. 1277. in Reg. M. Chartoph. reg. ch. 4. 1278. in Lib. 2. ordinat. super artif. Paris. fol. 129. v°.

Johannes II. Drocensis Comes ob. ann. 1309.

Ludovicus I. Dux Borbonius ann. 1312. ob. ann. 1341. Convention. Henric. VII. Imper. inter et Philipp. Franc. Reg. ap. Pertz. vol. leg. 2. pag. 513 :

Philippus D. G. Francie rex... notum facimus quod nos carissimum consanguineum et fidelem nostrum Ludovicum de Claremonte Camerarium Franciæ... Actum apud Livriacum 23. die Januarii ann. Dom. 1310.

(1311.) Ibid. pag. 515 :

Heinricus D. G. Romanorum rex... notum facimus quod... Ludovicus primogenitum nobilis viri Roberti comitis de Claromonte Camerarium Francie consanguineum nostrum dilectum... anno Dom. 1311. die 23. mensis septembris.

Petrus I. Dux Borbonius ob. ann. 1356.

Ludovicus II. Dux Borbonius ob. ann. 1410.

Philippus Burgundiæ ann. 1410. ob. ann. 1415.

P. Carpentier, 1766.

◊ Philippus comes Nivernensis, in Lit. Caroli VI. 29. Aug. ann. 1410. ex Memor. G. Cam. Comput. Paris. fol. 135. v° :

Faisons, créons, ordonnons et establissons en grant Chamberier de France (nostre trés-cher et trés-amé cousin Philippe conte de Nevers et de Rethel) en lieu de feu nostre trés-chier oncle le duc de Bourbon derrenierement trespassé, qui icellui office ou estat souloit tenir.

Infra fol. 137. r° :

Philippus comes Nivernensis magnus Camerarius Franciæ.

Johannes de Chalon III. Arausionensis Princeps, ann. 1415. ob. ann. 1418.

Guillelmus Dominus de Chasteauvillain ann. 1419. ob. ann. 1439.

Carolus I. Dux Borbonius ob. ann. 1456.

Johannes II. Dux Borbonius ann. 1456. ob. ann. 1488.

Petrus II. Dux Borbonius ann. 1488. ob. ann. 1503.

Carolus III. Dux Borbonius ann. 1527.

Henricus Aurelianensis et Engolismensis Dux, deinde Rex sub nomine Henrici II. ann. 1527.

Carolus Aurelianensis Dux ob. 9. Sept. 1545. Quo mortuo suppressa est hæc dignitas, utjam monuimus.

Camerarii Provinciarum in Regno Siculo et Neapolitano, dicebantur, ut opinor, qui fiscalium redituum curam habebant, qui in Cameram seu fiscum inferebantur. Hinc legere est apud Hugonem Falcandum, Camerarios Calabriæ, Apuliæ, etc. Apud Christianum Archiepiscop. Mogunt. in Chronic. Mogunt. : Camerarius urbis. Romualdus Salernitanus Archiep. in Chron. MS. ann. 1143 :

Rex autem Rogerius in regno suo perfectæ pacis tranquillitate potitus, pro conservanda pace Camerarios et Justitiarios per totam terram instituit.

Gesta Innocentii III. PP. pag. 18 :

Instituebat Justitiarios, et Camerarios, Secretarios, et Stratigatos.

Idem Falcandus :

Inde redemptionis onus importabile, quæ totam Apuliam Terramque Laboris ultima jam desperatione concusserat, omnino censuit amovendum : scripsitque Magistris Camerariis, ut a nemine deinceps quicquam nomine redemptionis exigerent.

Petrus Diacon. lib. 4. cap. 104. meminit Canzolini Capuani Principatus Camerarii. Vide præterea Constit. Sicul. lib. 1. tit. 17. 36. 41. 57. 60. 71. 84. 89. 92. et Hist. Longobard. Camilli Peregrini pag. 254. ubi plura de officio Camerarii, seu Magistri Camerarii.

◊ Camerarii porro ejusmodi, iidem videntur, qui sub secunda Regum nostrorum stirpe Nuntii Cameræ appellabantur, quibus provinciarum et urbium, quæ ad fiscum regium, Cameram dictum, proprie spectabant, cura demandabatur, erantque veluti procuratores fisci in iis provinciis et urbibus, eorumque cum Ducibus æquata habebatur potestas : sic appellati, quod a Camera Regia, seu Camerario Regio in provincias mitterentur, essentque quasi Missi Cameræ. Eckehardus Junior de Casibus S. Galli cap. 1 :

Nondum adhuc illo tempore Suevia in Ducatum erat redacta, sed fisco Regio peculiariter parebat, sicut hodie et Francia. Procurabant ambas Cameræ, quos sic vocabant, Nuncii.

Ibidem :

Huic, sicut diximus, cum aliqua Potamum Cameræ Nunciorum juris oppidum pertinentia a Regibus darentur, etc.

Milites Camerarii dicuntur, qui pro Camerario ministrant, apud Edw. Cokum ad Littletonem.

Camerarius, Officium monasticum, quod describitur in libro Ordinis S. Victoris Parisiensis MS. cap. 10 :

Ad officium Camerarii pertinent omnes census et reditus Monasterii, sive de villis, sive de terris, sive de molendinis, sive de aliis rebus quibuslibet, ut ipse eos tempore statuto et perquirat, et recipiat. Horrea etiam et aratra, et terræ arabiles, et cæteræ culturæ Monasterii, nec non et pecora, et omnes nutrituræ communes ad ejus curam spectant, ut ipse provideat, quæ in his omnibus instaurandis et exercendis sive conservandis necessaria sunt, etc.

Lanfrancus in Decretis pro Ord. S. Benedicti :

Camerarii est, procurare omnia vestimenta et calceamenta, et lectos, et stramenta lectorum... rasoria et forfices, tersoria ad radendum... dat ferra, quibus ferrantur equi Abbatis et Prioris et omnium hospitum, etc.

Hugo Abb. in Statutis Cluniac. :

Statuimus, ut unaquæque provincia unum aut duos habeat Provisores, quos Camerarios appellamus

. Adde pag. 1473. et 1479. Petrus Venerab. lib. 2. de Mirac. cap. 25 :

Camerarii, hoc est, fratrum procuratorio officio functus.

Glossæ Cæsarii ad Registr. Prum. ap. Hontheim. Hist. Trevir. Diplom. vol. 1. pag. 663. § 6 : Ligna recipiet Camerarius conventus et de illis procurabit ignem copiosum fratribus in calefactorio. Ibid. pag. 664. § 4 : Femoralia tenentur fœminæ hominum nostrorum suere et Camerario conventus ita consuta villici sive ministri de officio suo debent præsentare ; quæ Camerarius regulariter et secundum præceptum abbatis sui debet distribuere et conservare. Cum his confer quæ habet Guerardus in Prolegomenis Cartul. S. Petri Carnot. pag. 85. § 61. et in Glossar. peculiar. Polypt. Irminon. Vide Statuta antiqua Abbatiæ Corbeiensis lib. 2. cap. 1. Udalricum de Consuetud. Clun. Monast.

lib. 3. cap. 11. Eckehardum Jun. de Casib. S. Galli cap. 5. Tradit. S. Gallens. ann. 773. ap. Neugart. Cod. Diplom. Alemann. num. 55. vol. 1. pag. 53. Innocentium III. PP. lib. 1. Epist. pag. 30. Edit. Venetæ, Browerum in Annalib. Fuld. lib. 1. cap. 11. Monasticum Angl. tom. 1. pag. 148. Tabular. Fossatense fol. 111. 112. Delpit. Recognit. Feodor. Aquit. pag. 133. etc. Vide Camerista, Camerlarius et Cubicularius. Membrana Meinhardi Abbatis de juribus Maurimonasterii circa ann. 1144. ap. Schœpflin. Alsat. Diplom. vol. 1. pag. 229 :

Jus Camerarii. Camerarius abbatis in caminata mensis, lectisterniis et relique suppellectili præsideat, equum suum semper paratum habeat, cum abbate equitet, cubitum eunti, surgenti in omnibus subministret, septem agros inbeneficiatos habet, victus sibi ex curia et equo suo pabulum procurabitur. Si qua mense resederint, accipiat. Omnes etiam villici seu ministeriales abbatis cum beneficia sua receperint Camerario aliquid caritatis impendent. In vestitu quoque utriusque vestimenti, linei vel lanei, cum tempus vel res ita se prebuerit, abbas honori suo provideat.

Hic idem videtur qui Cubicularius Abbatis ; alius vero, nempe qui in Camera seu fisco Abbatis villicationis officium suscipiebat in Chart. Abbat. Tegerns. ann. 1140. in Monument. Boicis vol. 6. pag. 168 :

Præcipimus omnibus per nos inbeneficiatis et ministerialibus et Camerariis nostris ac universæ familiæ, etc.

Nisi sit qui immediate ad cameram spectabat. Conf. Eichhorn. Hist. Jur. German. § 306. not. k. et infra Camerlingus.

◊ Camerarii dignitas in Ecclesiis Cathedralibus. Vide Statuta Ecclesiæ Londinensis in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 340. Charta Capitul. Eccles. Hegenensis ann. 1222. apud Schannat. Episcopatus Wormat. vol. 1. pag. 151 :

Testes assignando A. Præpositum, G. Priorem, H. Cellerarium, S. Camerarium et cæteros Ecclesiæ nostræ concanonicos.

In ecclesia Francofordensi idem qui Cellerarius. Statuta antiqua hujus ecclesiæ apud Würdtwein. Subsid. Diplom. vol. 1. pag. 30 :

Camerarius seu cellerarius est officiatus temporalis. Hujus officium est proventus bladi et pecunie colligere et distribuere.... hunc capitulum facit et deponit, Ecclesie sit persona sive membrum... in sui officii ministeriis exemptus est a choro, tamen imponit lectiones, leget, officiet tempore eum contingente seu hoc fieri procurabit, etc.

Forma juramenti ibid. pag. 33. In diœcesi Mindensi ejusdem generis officia administravisse videntur Camerarii ; Chart. ann. 1270. apud eund. vol. 10. pag. 32 :

Quicunque pro tempore ad officium Cameræ fuerunt instituti in die B. Silvestri dabunt 15. sol. dominis et vicariis, qui divinis interfuerint.

Ibid. pag. 87. in chart. ann. 1332 :

Johanni dominorum Camerario.

Alia ibid. pag. 98 :

Tribus curie nostre officiatis, Camerario, cellerario et provisori.

At non ejusdem honoris sunt Camerarii, de quibus in charta ann. 1285. ibid. pag. 39 :

Scholares solidum ad prandium, campanarii et Camerarii quilibet eorum 2. denar.

Similia pag. 33. 84. et sæpius. Adde Chart. Colon. ann. 1097. ap. Seibertz. Histor. Ducat. Westphal. vol. 1. num. 32.

P. Carpentier, 1766.

Camerarius, Pecuniarum et thesauri alicujus civitatis custos, Gall. Trésorier ; quod officium etiam monachis nonnunquam concessum fuisse discimus ex Charta ann. 1328. apud Lam. in Delic.

erudit. inter not. ad Hodoepor. Charit. part. 1. pag. 149 :

Religiosus et honestus vir domnus Leonardus, monacus de ordine Camaldulensi, Camerarius cameræ communis S. Miniatis.... solvit et numeravit.... florenos, quos dictus dom. dux (Calabriæ) habere debet et recipere annuatim a communi S. Miniatis pro censu suo.

Hinc

P. Carpentier, 1766.

Camerarius de Acceptis, Redituum coactor, Gall. Receveur. Stat. MSS. eccl. S. Laur. Rom. :

Omni anno tertio Kalendas Novembris renovetur camerarius, secundum quod utilius videbitur majori et saniori parti capituli, et omnes fructus ad manus ejus perveniant, videlicet distributiones et casalis. Et eodem die fiat Camerarius de acceptis, qui omni mense faciat rationem, si facienda fuerit.

Vide infra Camererius.

Camerarius Apostolicus, Qui pecuniarum et thesauri Ecclesiæ Romanæ curam gerit. Id officii institutum tempore Gregorii VII. PP. Archidiaconi exstincto nomine, tradit Onuphrius Panvinius. Vide Murator. Antiquit. Ital. vol. 1. col. 948. E. et 121. C.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Camerarius Episcopi, Cubicularius, in Translatione S. Gorgonii Mart. inter Acta SS. Benedict. sec. 3. part. 2. pag. 210.

Subcamerarius, Dignitas in Monasteriis, cui incumbit Camerarii vices fungi eo absente, ut et custodia cellarii, granarii, et horrei, et stabuli, et ei subservire, ut est in libro Ordinis S. Victoris Parisiensis MS. cap. 10.

Cameraria, Officium Camerarii, apud Willelm. Thorn. ann. 1146. et 1026. Officium Camerariæ monasterii, in Maceriis Insulæ Barbaræ tom. 1. pag. 201. ex Charta anni 1322. et pag. 261. in Bulla Pauli III. Papæ pro sæcularisatione ejusd. Monasterii. Vide Cameraria 3. et 4. suo loco. Le Reclus de Moliens le Vidame in Miserere, MS :

Qui sen Signor sert sans boisdie,
Ch' est chil qui a nom Esperanche,
A qui append la Chamberie,
Au nom samble sans tricherie.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Cameraria, in Constitut. MSS. Clun. ann. 1301. ex Archivo B. Mariæ Deauratæ Tolosanæ :

Quoad Camerarias seu Provincias Anglie, Hispanie, Lumbardie, Alemannie, et alias consimiles remotas a Cluniaco, et distantes Abbates Cluniacenses sæpe pro visitando personaliter accedere deceret, et locis ejusmodi expediret, propter quod decet et expedit, ut per dictos Abbates ad dicta loca quinque Visitatores generales mittantur pro domibus ordinis in illis partibus visitandis.

Quo in loco Cameraria idem fere est quod Provincia, cum hoc tamen discrimine, quod plures in eodem regno Provinciæ, unica dumtaxat esset Cameraria. Deinde Camerariæ non videntur institutæ in regno, in quo Caput ordinis exsistebat ; nulla quippe memoratur Galliæ Cameraria.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Camerarii, Visitatores, qui Cluniacensis Abbatis vice fungebantur in Camerariis seu Provinciis. Eædem Constitutiones MSS. :

In locis vero nobis immediate subjectis Camerariis nostris per eandem obedientiam firmiter injungentes, ut vel Priores hujusmodi assentes (absentes) ad Prioratus suos revocent : vel soli monacho remanenti socium adjungant qui cum eo moretur, quamdiu erunt tales Priores scolares. Insuper cum propter negligentiam et desidiam Visitatorum Ordinis et Camerariorum provinciarum, qui propter timorem, vel alias libere loqui, corrigere, aut referre dampnabiliter pertimescunt, sint in Ordine Cluniacensi quamplures majores, mediocres et minores, qui hoc et consimilia Ordinis nostri statuta observare renuunt, vilipendunt etiam et contempnunt : necnon et in pluribus aliis in suarum animarum periculum, et Ordinis obprobrium excedunt multipliciter, et offendunt : eisdem Visitatoribus et Camerariis conjunctim et divisim per obedientiam præcipimus, etc.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Camerariatus, Officium Camerarii. Charta Geraldi Abbatis S. Joannis Angeriac. ann. 1385. ex Chartulario ejusd. Monasterii pag. 442 :

Ratione sui cambellaniatus seu Camerariatus officii defendentem ex parte altera

ubi : Cambellaniatus et Camerariatus idem sonant : at distinguuntur in Statutis Monasterii S. Claudii pag. 72. et 74.

Camerarius, in Regno Anglico, idem, qui in Francico Cambellanus, seu Cubicularius. Fleta lib. 2. cap. 6. § 2 :

Debet Camerarius decenter disponere pro lecto Regis, et ut cameræ banqueriis ornentur, et quod ignes sufficienter fiant in caminis, etc.

Eadem notione pluries habetur in Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 405. col. 1. etc. Sub Guillelmo I. ejusque successoribus sæpe Camerarii occurrunt inter judices curiæ regiæ. Vide Phillips. Histor. Jur. Angl. vol. 2. pag. 48.

Camerarii dignitas in Regno Scotiæ, eadem fere est, quæ Justitiarii itinerantis in Regno Angliæ : is enim certis anni tempestatibus totam Scotiam peragrat, et in forefacta burgensium et forinsecorum inquirit, præsertim artificum, ut brasiatorum, pistorum, carnificum, appretiatorum carnium, gustatorum cervisiæ, tabernatorum vini, custumariorum tam parvæ quam magnæ custumæ, custumariorum tronæ, custodum gaugeriæ, piscatorum, molendinariorum, etc. de stateris, ulnis et ponderibus cognoscit, mulctas imponit, etc. Quæ quidem regni peragratio, Iter Camerariæ, vel Camerarii nuncupatur in Legibus Scoticis a Skenæo editis, in quo ejus cognitio et jurisdictio pluribus describitur. Camerarii Scotici mentio est præterea in Legibus Malcolmi II. cap. 5. et Davidis II. cap. 38.

L. Henschel, 1840–1850.

Camerarius in Moguntino Electoratu vocabatur Præses antiquissimi judicii secularis. Vide Guden. Cod. Diplom. vol. 2. pag. 436. sqq. pag. 702. not.

L. Henschel, 1840–1850.

Camerarius, Cubicularius, minister. Ruodlieb. fr. 10. vers. 25 :

Tunc hera poscit aquam, Camerarius attulit illam.

Confer Cameraria 2. et Specul. Suabic. art. 31.

L. Henschel, 1840–1850.

◊ Uti in regia ita in palatiis principum Germaniæ Camerarii munus inter ministeria honoratius subibant. Vide Schannat. Episcop. Wormat. vol. 1. pag. 223. Chart. Henric. Duc. Saxon. ann. 1169. ap. Westphal. Monum. Cimbr. vol. 2. col. 2043. Alia Albert. Comit. Orlamund. ann. 1223. ibid. col. 30. et confer Fürthii librum De ministerialibus pag. 188. sqq. 206. § 135.

CAMERARIATUS Officium 2. CAMERARIUS © École des chartes.

« Coquus » (par C. du Cange, 1678), dans du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 2, col. 556c. http://ducange.enc.sorbonne.fr/COQUUS

COQUUS, Magnus coquus, Dignitas in Palatiis Principum, eorum scilicet qui coquinæ ac cibis præsunt. Coquorum Præpositus, in Legibus Wisigoth. lib. 2. tit. 4. § 4. Fortunatus lib. 6. Poem. 10. de Coquo Regio :

Venimus ut Mettin, Cocus illic reglus instans
Absenti nautas abstulit, atque ratem.
De flammis ardente manu qui diripit escas, etc.

Apud Herimannum de Restauratione Monasterii S. Martini Tornacensis cap. 94. Fulcherus Episcopus Noviomensis dicitur fuisse spurius generatione, ex patre scilicet ignobili natus, filiusque Principis Cocorum Regis Franciæ. Ita apud Gregorium Nyssenum lib. 1. contra Eunomium, quidam Demosthenes dicitur ὁ ἐπὶ τῶν ὄψων τεταγμένος, ϰαὶ μαγείρων ἄρχων, et apud Theodorium lib. 4. cap. 17 :

Τῶν Βασιλιϰῶν προμηθούμενος ὄψων.

Theodulphus Episc. Aurelian. lib. 3. Carm. pag. 187 :

Pomiflua solers veniat de sede Menalcas,
  Sudorem abstergens frontis ab arce manu.
Quam sæpe ingrediens, pistorum sive Coquorum
  Vallatus cuneis, jus synodale gerit.
Prudenter qui cuncta gerens, epulasque, dapesque
  Regis honoratum deferat ante thronum.

De eodem Menalca, Alcuinus Poem. 221 :

Ipse Menalca Coquos nigra castiget in aula,
Ut calidos habeat Flaccus per fercula pultes.

Fleta lib. 2. cap. 75. ait

officium Coqui esse de singulis ferculis ratiocinium reddere singulis diebus.

Nostri eosdem officiales in Palatiis Grans Queux vocant, id est, Magnos Coquos. Vide Magister Coquinæ, et Grimmii Poet. latin. sec. X. et XI. pag. 386. :

N'ot Panetier qui le deust servir,
Queu de cuisine, ne Eschançon de vin,
Ne Chamberlanc, qui puist avoir roncin, etc.

Alibi :

Cuez de cuisine plus de quarante cinq.

Chron. MS. Bertrandi du Guesclin :

Dignes d'estre Queux pour les souppes manger.

Joannes de Condato MS. :

Gibiers li Cas fut en saisine
D'estre grans Queus en la cuisine.

Vetus Poema MS. de Vulpe Rege coronato :

Ranginer, mesire Talpa,
Furent maistre de la cuisine.

Idem Poeta du Roman de Garin, describens nuptias Pipini Regis :

Vers la cuisine fu Bues le Marchis
Qui del mengier devoit li Rois servir.

◊ Id autem muneris in Regum nostrorum Palatiis obiisse leguntur

Robertus Coquus, sub Henrico I. et Philippo I. ann. 1060. et 1065. in Martinianis pag. 6. 17.

Herius Coquus, sub eodem Philippo I. anno 1070. in Martinianis pag. 19.

Harcherius Regis Franciæ Coquus, et Miles insignis ann. 1124. apud Ordericum Vitalem lib. 12. pag. 878.

P. Carpentier, 1766.

Bernardus Coquus, sub Philippo Aug. ann. 1203. ex Reg. 34. bis Chartoph. reg. part. 1. fol. 67. r°. col. 1.

P. Carpentier, 1766.

Girardus de Bosco Coquus, ann. 1212. ibid. part. 2. fol. 76. v°. col. 1.

P. Carpentier, 1766.

Odo Coquus, ann. 1215. ex Chartul. AB. S. Germ. Prat. fol. 42. r°. col. 1.

Adam Coquus, sub S. Ludovico, ann. 1243. Veteres Tabulæ S. Martini de Campis.

P. Carpentier, 1766.

Robertus de Soysiaco Coquus, ann. 1263. ex Chartul. Guill. abb. S. Germ. Prat. fol. 114. v°. col. 2.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Radulphus de Bellomonte, ann. 1298. et seqq. de quo vide R. Patrem Anselmum.

P. Carpentier, 1766.

◊ Radulphus de Bellomonte Coquus,

sub S. Ludovico et Philippo ejus filio, ex Ch. Caroli IV. ann. 1326. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 120.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Ansellus caprusio, ann. 1302. apud eumdem Patrem Anselmum.

P. Carpentier, 1766.

Petrus de S. Germano Coquus, sub Phil. Pulcro ann. 1306. ex Reg. 38. Chartoph. reg. ch. 167.

Guillelmus de Haricuria, D. de Salceia, Magnus Franciæ Coquus sub Philippo Pulcro ann. 1312.

P. Carpentier, 1766.

◊ Charta ann. 1307. in Reg. 37. Chartoph. reg. ch. 93 :

Guillaume de Harecourt, chevalier, seigneur de la Sauçoye et mestre Queu de France, salut. Comme pour raison de nostre keuerie de France, etc.

Infra : Queurie. Rursum ann. 1315. ex Ordinat. hospit. reg. apud Ludewig. tom. 12. Reliq. Mss. pag. 61. col. 1. Hinc delendus

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Petrus de Marcheny, ann. 1311. Vixit saltem ad ann. 1334. Vide Patrem Anselmum. Appellatur de Mathinaco, in Ch. ann. 1311. ex Reg. 46. Chartoph. reg. ch. 34. de Mateny. in Ch. ann. 1314. ex Reg. 50. ch. 23. de Matheniaco, in alia ann. 1317. in Reg. 61. ch. 496. de Mathigniaco, in altera ann. 1323. Reg. 62. ch. 446. ubi dicitur nuper defunctus, inter magnos Coquos minime censendus videtur ; ut et

P. Carpentier, 1766.

◊ Stephanus de Capella Coquus. in Ch. ann. 1322. ex Reg. 61. ch. 110. Hi Queux de la bouche nuncupabantur, ut colligitur ex Lit. Phil. VI. ann. 1334. in Reg. 69. ch. 99 :

Nostre amé Queu de la bouche Heroet de Malregart, autrement dit l'Arceprestre, etc.

Tunc quippe coquinæ regiæ præerat Joannes de Castellione.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Guiardus de Bellomonte, apud Patrem Anselmum.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Stephanus de Capella, ann. 1320. apud P. Anselmum.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Adam de Taverny, apud eumdem.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Guillelmus Sicartus, apud eumdem.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Joannes Bataille, ante annum 1326. apud eumdem.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Joannes Bonnet, ante annum 1324. apud eumdem.

Joannes de Castellione, Dom. de Gandelus M. Franciæ Coquus, sub Philippo VI. anno 1344. Hac dignitate jam donatus erat ann. 1328. juxta P. Anselmum.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Bernardus, Dominus Moroliensis, 24. Septemb. ann. 1344. juxta P. Anselmum.

Joannes de Nigella, ann. 1345. et seqq. apud P. Anselmum.

Joannes de Dampetra, Dom. S. Desiderii et Vangionis rivi M. Coquus, sub Carolo VI. anno 1360. saltem ad annum 1367.sub Joanne rege ann. 1358. ex Lit. ejusd. ann. in Reg. 86. Chartoph. reg. ch. 142. et sub Carolo V. ann. 1360.

P. Carpentier, 1766.

Guillelmus Castellanus Bellovacensis M. Coquus sub Carolo V. ann. 1380. et Carolo VI. ann. 1382. et 1386. Lit. ann. 1382. in Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 237 :

Nostre amé et féal chevalier et grant Queux de France, le Chastellain de Beauvaiz, etc.

Ordinat. hospit. reg. ann. 1386. in Memor. E. Cam. Comput. Paris. fol. 100. v° :

Le Chastellain de Beauvez, Queu de France.

N. Castellanus Bellovacensis, M. Coquus sub Carolo VI. ann. 1388. ad 1390. quo obiit.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Carolus de Castellione, ab ann. 1390. ad 1401. quo vita functus est.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Philippus Dominus de Linario ab ann. 1401. ad ann. 1412.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Joannes ejus filius a morte patris. Vixit saltem ad ann. 1432.

Guillelmus de Castellione, D. Feritatis in Pontivo, M. Franciæ Coquus, sub Carolo VI. ann. 1418. Vide Duchesnium.

Antonius de Pria, Dom. de Buzançois, M. Fr. Coquus ann. 1431.

Ludovicus de Pria, Antonii filius. M. Franciæ Coquus, ann. 1490. Vide Probat. Histor. des Chastaigniers pag. 103. Suppressa postmodum hæc dignitas, uti habet Tillius, qui observat præterea Comites Campaniæ habuisse suos Magnos Coquos hæreditarios.

◊ Porro Magno Coquo suberant Officiales, seu Ministeriales aliquot, qui ita recensentur in Computo Hospitii Regis et Reginæ ann. 1385 :

Queus, Aideurs, Asteurs, Paiges, Souffleurs, Enfans, Saussiers du Commun, Saussier devers le Roy, Sommiers, Poulliers, Huissiers.

In alio Computo facto Lorriaci ann. 1317 :

Escuiers, un Maignen, Clerc saussier, Clerc de Cuisine.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ Hæreditarium olim fuisse in Prioratu B. M. de Argentolio Coqui officium discimus ex Charta ejusdem Monasterii ann. 1200. quam hic integram exscribere visum est, quod et singularis sit, et omnia hujus ministerii jura fusius exponat :

In nomine sanctæ et individuæ Trinitatis, amen. Hugo Dei gratia B. Dionysii Abbas, et Hugo Prior de Argentolio et ejusdem Ecclesie conventus omnibus præsentem paginam inspecturis, in vero Salutari salutem. Noverit universitas vestra quod controversia erat inter Conventum Ecclesie de Argentolio et Stephanum Coquum super caritatibus et pitanciis ejusdem Conventus, que assensu nostro taliter sopita est. Stephanus Coquus et heres ejus in omnibus communibus cibis et pitanciis predicte Ecclesie Conventus, quicumque dederit, undecumque venerint, ubicumque distribute fuerint infra ambitum ejusdem loci, integram portionem peroipiet, sicut unus de Monachis ibidem commorantibus, simulque omnia jura sua integre percipiet in hisdem cibis et pitanciis, ac si Prior ejusd. Ecclesie vel quilibet pro eo emisset, vel gratis contulisset. Si autem Conventus pitancias de carne emerit vel alius pro Conventu, separare non poterunt jura ejus postquam juncta vel coherentia viderint et invenerint, cum venerint ad emendum. Præterea jus suum habebit in pitancia que fertur ad discum ejusdem Ecclesie. Si vero aliquis Monachorum sepedicti Conventus vel Ecclesie B. Dionysii superveniens aves emerit, cujuscumque generis sint aves, in domum ejusdem Stephani deferentur ut ibi diligenter preparentur : Si anser fuerit domesticus idem Stephanus plumam tantum et boellos percipiet ; de ceteris avibus nihil habebit preter plumam... Si aves vel quelibet alia que a predictis Monachis comparentur ad mensam Prioris, idem Stephanus jus suum inde percipiet, ac si Prior emisset. Idem vero Stephanus vel quem voluerit pro eo panem suum in refectorio recipiet, qualem Conventus comedit, et tale vinum quale conventus bibit, ad eamdem mensuram qua mensuratur Monachis ibidem commorantibus. Predictus Stephanus propter pacem hanc conferendam spontaneus prædicto Priori et Conventui remisit tenchias et caudas omnium piscium preterquam salmonis quas sine contradictione percipiebat, salvis omnibus aliis consuetudinibus sibi et heredi ejus ; et duos sol. Paris. capitalis census eis in perpetuum concessit habituros : scilicet xii. denar. super domum que sita est in Marcheil et xii. denar. super duas vineas simul junctas in Orgemont. Quod ut ratum permaneat presentem paginam sigillis nostris fecimus roborari. Actum Incarnati Verbi mcc.

Etiamnum in Monasterio Exaquiensi hereditarium est et feodale Coqui officium.

COQULUS 1. COR © École des chartes.

« Patricius » (par C. du Cange, 1678), dans du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 6, col. 214c. http://ducange.enc.sorbonne.fr/PATRICIUS

PATRICIUS, Dignitas a Constantino M. instituta ut auctor est Zozimus lib. 2. quæ cæteras anteibat, etiam Præfectos prætorio. Priscus in Hist. pag. 56. edit. Reg. :

Ἐν τοῖς Πατριϰίοις σὺν ἐϰείνῳ ϰαταλεγόμενον οἱ δὴ τὰς ἀρχὰς ἀναϐεϐήϰασι πάσας.

Procopius lib. 1. de Bello Vandal. τιμή ἡ ἀνωτάτω. Walafridus Strabo lib. de Rebus Eccl. cap. 31 :

Patriciis, qui primi post Cæsares in Imperiis fuisse videntur.

Patriciatus dignitatis formulam descripsit Senator lib. 5. Epist. 2. ex qua observare est hanc dignitatem uni tantum cedere fulgori, hoc est, Consulatui, atque sola morte solutam :

Mox ut datus fuerit hic honor in vitæ tempus reliquum homini fit coævus, etc.

Atque id forte causæ est quod Patriciatus dignitas cum alia persæpe dignitate copulata legatur, cum hæc perpetua esset, altera vero temporaria. Sed id obtinuisse apud Gothos tantum volunt alii : cum in Synodo Chalcedonensi Act. 1. initio, et in Cod. Theod. Expatricius legatur. Cum vero plures interdum essent hac dignitate conspicui, qui ante alios eam obtinuerat, Primus Patriciorum dicebatur, ut Aspar apud Marcellinum Comitem. Πρωτοπατρίϰιον etiam dixit Malchus in Excerptis pag. 92. Vide Glossar. med. Græcit. col. 1135.

Patriciatus dignitatem ut eminentissimam Regibus ac principibus exteris, ab Augustis Byzantinis sæpe delatam legimus : sed maxime iis qui Constantinopolim concedebant, vel sedibus suis depulsi ad Imperatores confugiebant, ut Theodorico Gothorum Regi, et Odoacro, a Zenone, apud Procop. lib. 1. de Bello Goth. cap. 1. lib. 2. cap. 6. et Malchum in Excerptis pag. 94. Sigismundo Regi Burgundionum, apud Avitum Viennensem Epist. 7. Vitigi Gothorum Regi, et Arethæ Saracenorum Principi, a Justiniano lib. 16. Histor. Misc. pag. 457. 469. apud Theophanem pag. 203. Vide Procopium lib. 1. de Bello Vandal. cap. 9. Hunnorum Regi, et Nicetæ Sarbari Persarum Ducis filio, et Curvato Hunogundurorum Domino, ab Heraclio, apud Nicephorum Constantinop. pag. 36. 64. 72. 1. edit. Telericho Bulgariæ Principi a Leone Philosopho, apud Landulphum Sagacem lib. 23. Hist. Miscellæ pag. 720. Taronis Principibus ab eodem Leone, apud Constantinum de Admin. Imp. cap. 43. Bologudæ

et Gylæ Turcorum seu Hungarorum Ducibus, a Constantino Porphyrogenito, apud Zonaram pag. 155. et Scylitzem pag. 636. Adalgiso Desiderii Longobardorum Regis filio, a Constantino Copronymo, apud Eginhardum ann. 774. Bulgariæ Principibus aliquot, a Basilio Bulgaroctono apud Zonaram pag. 181. Cegeni denique Patzinacorum Principi, a Constantino Monomacho, apud eumdem Zonaram pag. 205. Vide Pater Imperatoris, præterea quæ alii de hac dignitate congessere, ac præsertim Jacobus Gotofredus ad leg. 1. Cod. Th. de Consulibus.

◊ Exstat hæc forma constituendi Patricii, in Historia Pauli Forojuliani de Gestis Longob. asservata in Bibliotheca Vaticana :

Patricii dignitas taliter disponenda est, quatenus illa non vili personæ, nec alicui concedatur ignoto. Sit enim valde notus Imperatori, sit fidelis et prudens, non elatus. Protospatharius veniens ante Imperatorem, osculetur suum humerum, et dicat : Maxime Imperatorum, adest quem vocasti. Tunc stet ad sinistram Imperatoris illius Hyparchus, quem nos dicimus Præfectum, et dicat ei Imperator, Cum Protospathario futurum Patricium adducito. Dum autem venerit Patricius, in primis osculetur pedes Imperatoris, deinde genu, ad extremum osculetur ipsum : tunc osculetur omnes Romanos circumstantes, et dicant omnes, Beneveniatis : Nobis nimium laboriosum esse videtur concessum nobis a Deo ministerium solum procurare : quocirca te nobis adjutorem facimus, et hunc honorem tibi concedimus, ut Ecclesiis Dei et pauperibus legem facias, et inde apud altissimum Judicem rationem reddas. Tunc induat eum Imperator mantum, et ponat ei in dextro indice annulum, et det ei bombacinum propria manu scriptum, ubi taliter contineatur scriptum : Esto Patricius, misericors, et justus. Tunc ponat ei in caput aureum circulum, et dimittat.

Eadem fere habet Cassiodorus var. lib. 3. Epist. 9. nisi quod præter chlamydem, etiam calceos addit. Hæc præterea oculis firmare licet ex figura Caroli M. in Patricii habitu quam exhibuit Chiffletius in Anastasi Childerici et ex eo Mabillonius in Supplem. Diplom. pag. 40.

◊ Sane Protospatharius et Hyparchus in hac Patricii constituendi forma nominati, satis arguunt id potissimum spectare Patricios qui ab Imperatoribus Constantinopolitanis constituebantur, maximeque, ni fallor, Patricios Italiæ, vel Siciliæ. Nam Patricios etiam peculiari nomenclatura appellabant, Siciliæ et Longobardiæ Præfectos, Constantinopoli ab Augustis submissos : cum in Italiam potissimum soli fere Patricii mitti solerent. Malchus Rhetor pag. 93. ait Augustum Orestis filium orasse Zenonem Imper. ut Odoachrum Patriciatus dignitate ornaret, et Italicam diœcesim ei regendam committeret. Constantinus vero Porphyrogenit. de Administ. Imp. cap. 27. scribit translata Constantinopolim Imperii sede, missos inde Patricios duos, qui utramque provinciam regerent, quorum, inquit, alter Siciliæ, Calabriæ, Neapoli, et Amalphiæ præerat : alter vero Benevento, Capuæ, Papiæ, et reliquis urbibus quæ Byzantinis Augustis parebant : quod intelligendum, maxime post occupatas plerasque Italiæ provincias a Gothis, Longobardis, et Saracenis. Hinc Patricios Siciliæ, id est, Præfectos, legimus in Codice Carolino Epist. 73. 88. Patricium Panormitanum, apud Gregorium M. lib. 10.

Epist. 44. Patricios Italiæ, locis indicatis in voce Catapanus ; Patricium Africæ, apud eumdem Gregorium eodem lib. Epist. 43. et Victorem Tunnensem. Ita etiam Damianum quemdam Patricium Seleuciæ, id est Præfectum, nominat Codinus in Originib. edit. Meursii pag. 75. ut Patricios Lazicæ Cedrenus pag. 443. et Anastasius in Collectaneis pag. 254. Patricium Alanorum, idem Anastasius pag. 255. Patricium Armeniorum, Theophanes pag. 286. De ejusmodi patriciis, ac præsertim Italiæ, intelligendus Diurnus Romanus cap. 1. tit. 3.

◊ Neque alii fuere, Patricii Romanorum, quam Præfecti Romanæ urbis : quam quidem dignitatem, postquam sese a Græcanici Imperii jugo subduxere, Longobardis etiam devictis et superactis, Pipino primum, deinde Carolo Magno et Carolomanno Romani ipsi adscripsere, ut colligere est ex Anastasio in Vita Stephani IV. Papæ :

Itaque in exordio ordinationis suæ, quo isdem sanctissimus Præsul Pontificatus apicem assumpsit, direxit Franciæ partibus ad excellentissimos viros Pipinum, Carolum, et Carolomannum Reges Francorum, et Patricios Romanorum, etc.

Exstant ejusdem Stephani et Pauli Summorum Pontificum Epistolæ in Codice Carolino 1. 4. 7. 8. 9. 41. 42. 45. 47. etc. inscriptæ

Dominis excellentissimis Pippino, Carolo, et Carolomanno Regibus, et nostris Romanorum Patriciis.

Habentur complures aliæ in eodem Codice ab iisdem Pontificibus,

Pippino Regi Francorum, et Patricio Romanorum

scriptæ, ut Adriani ad Carolum M. quarum pleræque, post devictos et exactos Longobardos, exaratæ,

Carolo Regi Francorum et Longobardorum, atque Patricio Romanorum

inscribuntur : quem titulum ipse Carolus ante initum Longobardiæ regnum minime usurpare consueverat. Sed coronato a Leone III. Papa eodem Carolo,

ablato Patricii nomine, Imperator et Augustus appellatus est

, ut habent Annales Francor. ann. 801. Atque abstinuere deinceps hocce titulo gentis Francicæ Augusti, ut qui Imperatoriæ dignitatis longe eminentiori obscuraretur, eoque ipso Romæ imperarent ; tametsi in aliquot veteribus Tabulis sub eodem Carolo tum Imper. in adscriptis annis, Rex Longobardorum et Patricius Romanorum adhuc indigitetur, apud Mabillonium tom. 5. Vitar. SS. Ord. S. Benedicti pag. 88. 89. Quippe Patriciatus Romanorum intelligendus proprie de urbis Romæ, vel etiam Italiæ præfectura, quæ a Patriciis, uti diximus, regi solebat, quæ est etiam sententia Nicolai Alemanni in Dissert. de Lateranensibus Parietinis cap. 11. Non mirum igitur, si Carolus Imperator factus a Patricii titulo abstinuit, cum Patriciatus dignitas fuerit Imperatoriæ subdita : non quod idem Carolus Imperatori Constantinopolitano, ea ultro accepta, sese ei obnoxium reddiderit, cum contra, Summo Pontifice id enixius postulante, hanc arripuerit, ut et Romam et Italicas provincias, cum adversus Græcos, quibus Romana tum Ecclesia secesserat, tum etiam Longobardos, qui eam acrius infestabant, tutaretur, idque obiret muneris quod ipsi Italiæ Patricii seu Præfecti, qui ab Imperatore Constantinopolitano mittebantur.

◊ Patriciatum Caroli, a Patriciatu Beati Petri distinguit exerte Hadrianus PP. in Codice Carolino Epist. 85. ita ut Patriciatus Caroli fuerit urbis Romæ et Romanorum præfectura, vel etiam dominium

: Patriciatus vero B. Petri, id quod Ecclesiæ Romanæ Patrimonium vulgo vocamus, ex Pipini et ejusd. Caroli liberalitatibus conflatum. Sic autem Summus Pontifex :

Tamen fidelissimi vestri præfati Missi viderunt ipsos Ravennianos, quos vobis præsentaverunt, qualiter nobis in superbia extiterunt : sed quæsumus vestram Regalem Potentiam, nullam novitatem in holocaustum, quod Beato Petro, sanctæ recordationis genitor vester obtulit, et vestra Excellentia amplius confirmavit, imponere satagat, quia, ut fati estis, honor Patriciatus vestri a nobis irrefragabiliter conservatur, etiam et plus amplius honorifice honoratur : simili modo ipse Patriciatus Beati Petri, fautoris vestri, tam a sanctæ recordationis Domno Pippino, magno Rege, genitore vestro, in scriptis in integro concessus, et a vobis amplius confirmatus, irrefragabili jure permaneat.

Vide Savinii Histor. Jur. Rom. med. temp. tom. 1. § 110.

◊ Putant Junius et Meursius Patricios Romanorum dictos primitus Imperatores, quos postea Romanorum Reges appellavere, Imperatores nempe Principum consensu et electione ad supremum istud fastigium eductos, qui Regum primo, tum corona ac diademate donati, Imperatorum titulos sibi adrogabant : quod vel inde eliciunt, quod Carolo M. in Imperatorem coronato a Leone Papa 1. Patricii Romanorum in eo titulus cessarit. Improbat id Gretzerus lib. 3. Comment. in Codinum cap. 17. hac potissimum ratione, quod hac dignitate donati fuerint Pipinus et Carolomannus, qui Imperatoriam nunquam adepti sint : quamquam non desunt, atque in iis Lalandius, qui nescio quo argumento aliam fuisse in Pipino et Carolomanno, aliam in Carolo M. Patricii dignitatem contendunt, quod sane ægre ii possent firmare. Hadrianus Valesius lib. 6. rerum Francicarum eosdem censet Patricios Romanorum, et Patricios urbis Romæ, quos Senatores inferior ætas appellavit, qui eadem qua olim Consules dignitate fungebantur.

P. Carpentier, 1766.

◊ Consule Tract. Gentilis de Patriciorum jure et dignitate, ubi lib. 2. de Patriciatu Caroli M. disserit.

◊ Verum, non alia indubie fuit Patricii Romæ dignitas, a præfectura urbis et circumjacentium regionum, quam ultro Pipino, Carolomanno, et Carolo Magno concessere Romani, ut essent qui eos regerent et tutarentur : unde Patricii et Defensores Romanorum ii conjunctim valgo appellati. Annales Francor. Metenses ann. 773 :

Ibi venit ad eum Missus D. Adriani Papæ nomine Petrus, obnixe postulans, ut ad defendendam Ecclesiam Romanam festinaret, et ut populum Romanum de manibus superbi Regis Desiderii liberaret : adjungens, quod ipse legitimus tutor et defensor esset ipsius Ecclesiæ, quoniam illud prædecessor suus sanctæ memoriæ Stephanus Papa unctione sacra liniens, in Regem ac Patricium Romanorum ordinavit.

In Capitulari 1. ann. 769. et Aquisgr. ann. 789. Carolus M. inscribitur

Rex, regnique Francorum rector, et devotus S. Ecclesiæ defensor atque adjutor in omnibus Apostolicæ Sedis.

Hugo Flaviniac. in Chron. pag. 223 :

Non debere Regem Imperatoris filium, qui non sine causa gladium portaret, qui Romanæ reipublicæ Patricius, tutor, et defensor esse deberet, tantam pati Ecclesiæ Dei conculcationem, etc.

Neque alia videtur esse sententia Nicolai Alemanni in Dissertat. de Lateranensibus

Parietinis, quam tamen non omnino probat vir doctissimus Carolus Cointius in Annalibus Ecclesiast. Francor. ann. 796. Quibus omnibus addendus Alcuinus Epist. 84. sub nomine Caroli M. ad Leonem PP.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ Idem exerte docet Gregorius Mon. in Chron. Farfensi apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 640. ubi scribit

Italiam totam semper habuisse imperatorios procuratores, rectores, Patricios, exarchos, et duces qui imperatoria jura et reipublicæ potentissime possidentes defenderent, dominiumque Italicum obtinerent, usque ad tempora Pipini Regis Francorum, quem Stephanus Papa II. apud Parisium coronavit et unxit cum duobus filiis suis circa annum Dominicæ Incarnationis dccliv.

◊ Exstat Statutum Leonis VIII. PP. in concilio Romano anni 957. in Chronico Reicherspergensi, ex quo docemur Hadrianum PP. Carolo M.

Patriciatus dignitatem, ac ordinationem Apostolicæ Sedis, et investituram Episcoporum concessisse

. Idne verum sit, non disquiro : id constat eamdem Patricii non omnino extinctam dignitatem cum Carolo M. Siquidem prostat Epistola Paschalis Papæ apud Mabillonium tom. 6. Vitar. SS. Ordin. S. Benedicti pag. 567. quæ sic clauditur :

Data per manum Georgii Bibliothecarii S. Sedis Apost. nonis Decemb. imperante D. nostro piissimo Principe Augusto Ludovico a Deo coronato, magno et pio Imperatore, anno quarto, et Patriciatus ejus tertio.

Id præterea colligitur ex iis, quæ scribit Adrianus II. PP. in Epist. 34. ad Carolum Calvum Regem :

Te optamus omnis clerus et plebs, et nobilitas totius orbis et urbis, non solum ducem et Regem, Patricium et Imperatorem, sed in præsenti Ecclesia defensorem, et in æterna cum omnibus Sanctis participem fore.

Præterea cum hanc ambierint postmodum Germanici Imperatores, et peculiaribus ipsius dignitatis insignibus interdum ii donati legantur, ut ex sequentibus facile erit colligere.

◊ Otto Imp. in Charta ann. 963. in Chron. Laurishamensi pag. 69. et apud Meibomium ad Wittikindum pag. 123. inscribitur

Rex Francorum et Longobardorum, ac Patricius Romanorum

◊ De Henrico III. sic Hermannus Contrac. et Bertholdus Constantiensis ann. 1061 :

Romæ Nicolao PP. defuncto Romani coronam et alia munera Henrico Regi transmiserunt, eumque pro eligendo Summo Pontifice interpellaverunt. Qui ad se convocatis omnibus Italiæ Episcopis, generalique conventu Basileæ habito, eidem imposita corona, Patricius Romanorum appellatus est.

Concilium Osboriense ann. 1062. ubi Regius Advocatus :

Hoc negare non potes quod pater domini mei Regis piæ memoriæ Henricus (III.) Imperator, factus est Patricius Romanorum, a quibus accepit in electione super ordinando Pontifice principatum.

Ipse Henricus III. in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 11 :

Ego Henricus Dei gratia Romanorum Imperator et Patricius, dum adhuc regni et coronæ de statu incertus hinc inde anxius volutabar, etc.

◊ De Henrico IV. Leo Ostiensis lib. 2. cap. 80 :

Bambergensis Episcopus de gente Saxonum Papa Romanus eligitur, eique Clemens nomen imponitur ; ob hujusmodi res tam prospere, tam canonice gestas, eidem Henrico Patriciatus honorem Romani tribuunt : eumque præter imperii coronam auream, torque uti decernunt.

Albericus et Matth. Paris. ann. 1084 :

Henricus Rex Patricius Romanorum constituitur, et a Clemente Papa in Imperatorem benedicitur.

◊ De Henrico V. Willelm. Malmesbur. lib. 5. Hist. pag. 167 :

Imperatori autem exeunti de camera, et suis regalibus exuto, (post ejus coronationem) occurrerunt Romani Patricii, cum aureo circulo, quem imposuerunt Imperatori in capite, et per eum dederunt sibi summum Patriciatum Romanæ urbis, communi consensu, et volenti animo.

◊ De Lothario, Petrus Diacon. lib. 4. Chronici Casinensis cap. 120 :

Ipse vero coronam Patriciatus accepturus in civitate remansit.

◊ Aliis tamen interdum quam Augustis Germanicis concessa legitur Patricii Romanorum dignitas. Hugo Flaviniacensis ann. 941 :

Hoc anno Dominus Odo venerabilis multorum Monasteriorum restaurator, cum multum laborasset in componenda pace, inter Hugonem Regem Italiæ et Albericum Patricium Romanorum, obiit Turonis.

Helinandus in Chronico ann. 999 :

In Italia Crescens Patriciatu Romanorum arrepto contra Ottonem Imperatorem rebellat.

Idem ann. 1001 :

Otto Imperator Romæ Crescentem Patricium aggreditur. Victus Crescens, etc. ex fuga retractus capitur, vilique jumento averse impositus circumducitur, etc.

Romualdus Salernitanus Archiep. in Chron. MS. ann. 998. de Silvestro PP. :

Hic autem mortuo Alberico, qui Patriciatus sibi nomen vindicaverat, a Crescentio Numentano, qui Patricius dicebatur, Papa ordinatus est.

Vide Vincentium Belvac. lib. 24. cap. 108. Scribit Otto Frisingensis lib. 7. Chr. cap. 31. et 34. ex Epistola Lucii Papæ ad Conradum Imper. Romanos tumultuantes,

Senatoribus quos ante instituerant, Patricium adjecisse, atque ad hanc dignitatem Jordanem Petri Leonis filium eligentes, omnia ei tanquam Principi subjecisse,

Præfecturæ dignitate abolita : sed Eugenio III. Pontificatum excipiente, pacem cum Romanis compositam, ea conditione

ut Patriciatus dignitatem exfestucarent, et Præfectum in pristinam dignitatem reciperent, Senatores vero ex ejus auctoritate tenerent ;

quod actum ait sub annum 1145. Id ipsum ex Alberico habet Magnum Chronicon Belgicum, in quo restituendum ann. 1146. pro 1144. ex Ottone. Romualdus Salernitanus in Chronico MS. eodem an. :

Non multo autem post populus Romanus contra voluntatem ejusdem Papæ Jordanum filium Petri Leonis Patricium promovit, et Senatores de novo in urbe creavit.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ Inter Duces Amalphitanorum quorum catalogum exhibet Julius Cæsar Capacius in Hist. Neapolit. memorantur ad ann. 952. Sergius Imperialis Patricius, et ad ann. 959. Manso Imperialis itidem Patricius et Antipatus. Ibidem in quodam Instrumento legitur :

Temporibus dom. Johannis gloriosi Ducis et Imperialis Patricii, Antipati et Vestis.

Vide Brencmanni Dissertat. de Republ. Amalphit. pag. 23.

◊ Patricii dignitas in Francia etiam obtinuit, eodem fere quo apud Byzantinos gradu, cum post Regem proxima fuerit. Lex Ripuar. tit. 50. § 1 :

Si quis testes ad mallum ante Centenarium, vel Comitem seu ante Ducem, Patricium vel Regem necesse habuerit, ut donent testimonium, etc.

Ubi Patricius Duci præponitur, ut etiam apud Marculfum lib. 1. form. 8 :

Ideo tibi actionem Comitatus, Ducatus, Patriciatus in pago illo, quem antecessor tuus ille usque nunc visus est egisse, tibi ad agendum regendumque commisimus, ita ut semper extra regimen nostrum fidem inlibatam custodias, et omnes populi ibidem commanentes, tam Franci, Romani, Burgundiones, vel reliquæ nationes sub tuo regimine ac gubernatione degant, etc.

Ex quibus primum eruimus Patricios, perinde ac Duces et Comites, provincias rexisse, et populis jus dixisse, suosque habuisse districtus, quos Patriciatus terminos vocat Fredegarius in Chron. cap. 90. Deinde quod Burgundiones tertio loco, ut Patriciatus, locentur, satis indicari Patricios, præsertim Burgundiones spectasse ; cum in Burgundionum regno maxima ac suprema post regem exstiterit dignitas, alia tamen a dignitate Majoris-domus, licet summa parque fuerit utriusque potentia et auctoritas, dispari tamen nomine. Quanquam Patricios domui etiam regiæ præfuisse videatur indicare Cyprianus in Vita S. Cæsarii Arelatensis :

Partherius Patricius, qui cæteris servis præfectus, apud Dominum suum præcipuum gratiæ locum obtinebat, etc.

◊ Id porro nominis ac dignitatis apud Burgundiones potius obtinuisse quam apud Francos, ex eo conjicere est, quod data primitus Sigismundo Burgundionum Regi ab Imperatore Constantinopolitano legatur ; in cujus aula cum præcipua fuerit, ita Reges Burgundici primam in sua esse statuerunt : nisi dicamus Patriciorum servatam in Burgundiæ, atque adeo Provinciæ, Regno dignitatem, eique attributam rerum administrationem, quod Gothorum in Italia Reges, qui huic parti Galliarum, inclinante Romanorum in Italia et in Galliis potestate, imperabant, hanc regendam committerent viris illustribus qui Patricii dignitatem obtinebant : qua certe donatus legitur Petrus Marcellinus Felix Liberius Præfectus Prætorio Galliarum, qui Concilio Arausicano ann. 529. interfuit, sub Theodorico II. Gothorum in Italia Rege, a quo restaurata fuerat præfectura in Galliis anno 511. quæ dominantibus Wisigothis desierat, ut observat vir doctissimus Ægidius Lacarrius in Historia Galliarum sub Præfectis Prætorio. Sed et ante hæc tempora Romanos Augustos viros illustres dignitate Patricios in Gallias, qui eas regerent, misisse satis convincunt quæ de Aetio, Ægidio, et aliis Patriciis, habent Scriptores Francici.

◊ Utcumque se res habeat, constat Patricios Francicos promiscue Patricios Galliæ, vel Galliarum, Burgundiæ, vel Massiliæ sese inscripsisse, quod regni Burgundiæ urbs præcipua esset, atque in ea degerent regni Burgundiæ Reges, ut et Præfecti. Unde Fortunatus de Bodegisilo Duce lib. 7. Poem. 5 :

Massiliæ Ductor felicia vota dedisti,

Rectoremque suum laude perenne refert.

Exercitus etiam ductasse Patricios Francicos, testantur passim historici, ex quibus eorum qui hac in Galliis, seu potius in Burgundico regno functi sunt dignitate, sequentem seriem eruimus, omissis cæteroquin Galliarum Patriciis a Romanis Imperatoribus subinde submissis. Ac primus quidem occurrit.

Secundinus Patricius, in Vita S. Joannis Abbat. Reomaensis lib. 2. cap. 1. qui idem forte est qui sub Theudeberto Rege magnæ auctoritatis habebatur, ut tradit Gregorius Turon. lib. 3. Histor. cap. 33.

Placidus Patricius inscribitur in Epistolis Pelagii PP. ad Sapaudum

Arelatensem Episcopum, cujus genitor fuisse dicitur, apud Baronium ann. 556. num. 21. ann. 559. n. 9.

Hecca ex primoribus Palatii mortuo Clotario missus a Sigeberto Rege, ut provinciam Massiliensem disponeret, in Vita S. Eucherii Lugdun. pag. 76. edit. Chifflet.

Agricola Patricius sub Guntranno Rege ann. 565. apud Gregor. Turon. lib. 4. Hist. cap. 24. et Fredegarium in Histor. Epitom. cap. 55. quo amoto

Celsus Patriciatu donatur ab eodem Rege. Gregor. Turon. lib. 4. cap. 24. 30. Marius Aventic. ann. 4. Justini, Fredegarius cap. 55. 62. Habetur Epitaphium Silviæ matris Celsi Patricii in tom. 1. Histor. Francor. pag. 516.

Amatus, Celsi in Patriciatu successor, a Guntranno in Longobardos missus, ab iis cæsus interiit anno 575. Gregorius Turon. lib. 4. cap. 36. Hermannus Contract. ann. 575. Patricius Provinciæ dicitur Paulo Warnefrido lib. 3. cap. 3. huic successit

Ennius cognom. Mummolus, de quo agunt Greg. Turon. lib. 4. Hist. cap. 36. 37. 39. 40. lib. 7. cap. 34. 36. etc. Fredegarius, Aimoin. Hermannus ann. 576. 579. 584. 585. Paulus Warnefrid. lib. 3. cap. 3. Vita S. Quintidii Episcopi Vasion. num. 7.

Ægilanes, qui et Ægila, Patricius anno 24. Guntranni, et ann. 7. Theuderici. Chron. Fredegar. cap. 2. 21.

Dinamius Patricius Galliarum ann. 593. 596. apud Gregorium M. lib. 2. Ind. 11. Epist. 33. lib. 5. Epist. 6. quem Massiliensem vocat Fortunatus lib. 6. Poemat. 11. De eo etiam Poem. 12. ubi, ut hoc obiter moneam, sub finem, pro sedis aplaudo, Codex S. Germani Parisiens. Longobardicis literis exaratus præfert, Sede sapaudo. Ejusdem Dinamii, et Eucheriæ conjugis habetur Epitaphium in tom. 1. Hist. Franc. pag. 519. Exstat Vita S. Maximi Episcopi Regiensis, scripta ab eodem Dinamio Patricio, in Chronologia Lerinensi.

Arigius Patricius de Galliis, ann. 596. 604. eidem Gregorio lib. 5. Epist. 57. lib. 12. Epist. 12.

Asclepiodotus Patricius in Galliis ann. 599. 604. eidem Gregorio lib. 7. Epist. 125. Ind. 2. lib. 12. Epist. 17. Eumdem esse putant viri docti qui Asclipiadus dicitur in Decretione Childeberti Regis ann. 595. cap. 14.

Leudegisilus Patricius partibus Provinciæ ordinatur a Guntranno ann. 26. regni. Fredeg. cap. 5. Hermannus ann. 587.

Gundobaldus et Wintrio, Patricii dicuntur Childeberti Regis Austrasiorum, qui defuncto Guntranno patruele regnum Burgundiæ acceperat, in Gestis Regum Francor. cap. 36. postremus Quintrio Dux Campaniensis appellatur a Fredegario in Chronico cap. 14. et 18. quo occiso, Brunechilde instigante, anno 3. Theodeberti

Colenus, genere Francus anno 3. Theuderici Patricius ordinatur. Fredeg. cap. 18.

Partherius Patricius, circa tempora Childeberti Regis, apud Cyprianum in Vita S. Cæsarii Arelat.

Liberius Patricius, circa eadem tempora apud Messianum, in Vita ejusdem S. Cæsarii.

Protadius genere Romanus, defuncto Wandalmaro Duce in Pago Ultrajurano et Scutingorum, Patricius ordinatur ann. 8. Theuderici, ut est apud Fredegar. cap. 24. adeo ut incertum sit, an

Wandalmarus revera Patricii dignitatem et titulum obtinuerit. Protadio arte Brunechildis interfecto, eadem procurante,

Vulfus Patricius substituitur, ut est apud Fredeg. cap. 27. 29. quo perinde occiso,

Richomeres genere Romanus, in Patriciatum ejus subrogatur ann. 11. Theuderici. Fredeg. cap. 29.

Philippus Patricius, cujus mentio est in Epistolis ad Desiderium Episc. Cadurcensem Epist. 65.

Aletheus Patricius ann. 30. Chlotarii II. Fredeg. cap. 43. 44.

Willibaldus Patricius Burgundiæ sub Dagoberto Rege, a Floacato Majoredomus interfectus circa ann. 651. Gesta Dagob. cap. 21. 36. Fredeg. cap. 90. Vita S. Eligii, etc.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Auderdus vir inlustris atque Patricius subscribit Chartam Chlodovæi II. Reg. ann. 653. apud Felibian. inter Probat. Hist. Sandionys. pag. 6.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Audobercthus et Roccus Patricii ex Charta Theuderici Reg. ann. 678. ibid. pag. 8.

Hector vel Hictor, in fascibus Patriciatum Massiliæ rexisse, Childeberto II. regnante, dicitur in Vita S. Leodgarii cap. 5. et in Vita S. Præjecti n. 10. 12. Exhinc Patricii Provinciæ aliquot alii occurrunt usque ad tempora Caroli M. in veteri Charta quam descripsere Sammarthani in Episc. Massiliensibus n. 14. scilicet

Memphidius Patricius, cui uxor fuit Adultrudis. Deinde

Antener Patricius, qui non alius videtur ab eo qui

Antherius Patricius Provinciarum appellatur in vetustissima Charta edita a Columbo in Episc. Vivariensibus lib. 1. n. 35. in qua etiam Sulpitia ejus uxor nominatur.

Metrano Patricius in eadem Charta Massiliensi. Denique

Abbo Patricius. Atque hic videtur postremus qui inter Patricios Provinciæ occurrat, cum hæc dignitas exstincta postmodum fuerit sub altera Regum stirpe, Regibus ipsis alias sibi hunc titulum asserentibus, uti supra observatum. Incertum porro an is Abbo sit ille Abbo Patricius, qui sub Theoderico Franciæ Rege vixit, et Monasterium Novalicense construxisse dicitur in ejus Testamento, in quo etiam

Agnaricus Patricius nominatur :

Et colonica in ipso pago (Viennensi)... quem incontra Ardulfo per judicio Agnarico Patricio evindicavimus.

Bonitus, postea Arvernorum Episcopus, electus a Theodorico I. Rege Præfectus Massiliæ primæ Provinciæ fuit, ut est in ejus Vita. Sed an Patricii dignitatem gesserit, incertum. Vide tom. 1. Hist. Franc. pag. 862. et Diurnum Romanum cap. 6. tit. 7.

◊ Verum quamquam exstincta in Francia fuisse videatur dignitas post Pipinum et Carolum M. rursum tamen obtinuisse videtur sub Regibus Burgundicis qui posthæc in hisce Galliæ provinciis regnavere, quod præsertim docet Synodi Mantalensis ann. 879. legatio ad Bosonem Regem (Provinciæ) designatum :

Justus Patricius vestris majoribus et minoribus apparentes, veritatem ore et opere proferentes, etc.

◊ Patricii titulum Erchinoaldo Majoridomus Franciæ tribuunt Beda lib. 3. Hist. cap. 19. et Chronicon Fontanellense cap. 1. n. 5. 6. 8.

◊ Patricium sese indigitat Richardus

Dux Normanniæ in Charta ann. 1015. apud Hemeræum in Augusta Viromanduorum :

Qui nuncupor Richardus, felicissimi Comitis filius, dicorque gratia summæ individuæque Trinitatis deificæ Normannorum, licet indignus, Dux et Patricius.

Hocce etiam Patricii titulo non semel donatur a Dudone de Moribus Norman. :

Hic Comes, Dux Patriciusque summus.

Et infra :

Patrici Richarde, Comes, Dux, Marchio, Princeps.

Infra :

Plaudebant omnes... qui illis Patricium et Ducem tantorum bonorum incrementis largitus est cluentem.

Unde firmari posset eorum sententia, qui Pares Franciæ a Patriciis Francicis deducunt, nisi aliunde constaret vocis origo. Vide Par Franciæ.

◊ Patricios suos habuere etiam Reges Anglo-Saxonum. Charta Inæ Regis tom. 1. Monastici Anglic. pag. 13 :

Pro ampliori firmitatis testamento Principes et Senatores, Judices et Patricios subscribere fecimus.

Charta Athelredi Regis ibidem pag. 51 :

Quapropter ego Athelredus Rex Merciorum rogatus a Patricio meo, et propinquo Coenfrido, etc.

qui in subscriptione Comes indigitatur. Aliam Offæ Regis Merciorum subscripsit statim post Episcopos, et ante Principes et

Duces, Brordanus Patricius

, in Additamentis ad Matth. Paris pag. 155. In Concilio Calchutensi sub eodem Offa ann. 787. subscribit

Goscha Patricius

. Unde colligitur præcipuam fuisse in hoc regno dignitatem. Apud Simeonem Dunelmensem ann. 780. mentio fit

Bearn Patricii Elfwadi, Regis

. Anno 786. Sicgan Patricii ejusdem Elfwadi, a quo Rex ipse interfectus est ann. 793. ut narrat idem scriptor, quo loco Sicgan Ducis titulo donatur. Idem denique ut et Hovedenus, meminit anno 796. Osbaldi Patricii, qui Ethelredo Regi occiso in Regnum est suffectus, ut et Alcuinus in inscriptione Epistolæ 29.

Patricissa, uxor Patricii : quæ Patricia, apud Gregorium M. in Epistolis. Anonymus Barensis in Chron. ann. 1024 :

Barcavit Bugiano in Corbatia cum Barenses, et comprehendit ipsam Patricissa uxor Cosmizi, et adduxit illam in Bari.

Vide Brencmanni Dissertat. de Republ. Amalphit. pag. 23.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

Patricii Lovanienses, quorum frequens mentio in Charta Wenceslai Ducis Brabantiæ ann. 1373. apud Miræum tom. 2. pag. 1024. De eorum origine ita scribit Justus Lipsius in Descript. Lovanii lib. 2. cap. 3 :

Aiunt Bastinum quemdam olim fuisse (tempus aliter non designant) corpore et animo validum, qui septem filias habuit, et eas totidem viris elocavit ; sed cum lege, quoniam ipse virilis sexus liberos non haberet, hæ nobilitatis suæ jus tenerent et diffunderent, atque ex iis nati tales censerentur. Sive res fuit, sive inventiuncula est, non tamen absona a vero et more.

Plura vide in notis Miræi ad hunc locum.

P. Carpentier, 1766.

Patricius Imperialis, Præfectus ab imperatoribus Constantinopolitanis regendæ alicui provinciæ, ita appellabatur. Charta ann. 899. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 181 :

Declaro ego Waimarius princeps et imperialis Patricius, quia concessum est mihi a sanctissimis et piissimis imperatoribus Leone et Alexandro per berbum et firmissimum præceptum bulla aurea sigillatum, integram sortem Benebentanæ probinciæ, sicut divisum est inter Sichenolfum et Radelchisum principem, ut licere me exinde facere omnia, quod voluero, sicut antecessores mei omnes principes fecerunt.

P. Carpentier, 1766.

Patricius, idem interdum apud nostros, qui Major domus. Chron. Asserii Menev. ex Cod. reg. 6236 :

Dimissis ordinate omnibus, navigavit (Furseus) Galliam : ibique a rege Francorum Lothario vel Patricio Erconpaldo honorifice susceptus, monasterium construxit in loco Latiniaco nominato ; ac non multo post infirmitate correptus, diem clausit ultimum. Cujus corpus idem Erconpaldus Patricius accipiens, etc.

P. Carpentier, 1766.

Patricialis Circulus, Aureus scililicet, quo Patricii caput ornabatur. Benzo in Panegyr. Henr. IV. apud Menck. tom. 1. Script. rer. Germ. lib. 1. cap. 9 :

Cum viridissima chlamyde, cum nivea mitra, cui superimponit Patricialem circulum.

« Templarii » (par C. du Cange, 1678), dans du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, éd. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 8, col. 050b. http://ducange.enc.sorbonne.fr/TEMPLARII

TEMPLARII. Templariorum Militum Ordo institutus anno 1118. Hierosolymis, ab Hugone de Paganis et Gaufredo de S. Aldemaro : horumque fuit primitus professio,

ut vias et itinera, maxime ad salutem peregrinorum, contra latronum et incursantium insidias, pro viribus conservarent

. Cum autem novem annis post eorum institutionem in habitu fuissent seculari, in Concilio Trecensi data fuit eis Regula, et habitus assignatus, albus videlicet, de mandato Honorii II. PP. et Stephani Hierosolymitani Patriarchæ. Postmodum vero sub Eugenio PP. cruces de panno rubeo, ut inter cæteros essent notabiliores, assuere cœperunt, tam equites, quam eorum fratres inferiores, qui dicuntur Servientes. Atque hi, quoniam juxta Templum Domini in Palatio Regio mansionem habebant, Fratres militiæ Templi, seu Templarii appellati. Hæc fere Willel. Tyrius lib. 12. c. 7. et ex eo Jacobus de Vitriaco in Hist. Hierosol. cap. 65. et lib. 3. n. 10. apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 276. Sanutus lib. 3. part. 6. c. 14. part. 7. c. 3. Matth. Paris ann. 1118. Bromptonus pag. 1008. Hovedenus pag. 479. Henric. de Knyghton pag. 2382. etc. Adde Anselmum Havelbergensem lib. Dialogor. cap. 10. pag. 113.

P. Carpentier, 1766.

◊ Qui Fratres militiæ Salomonis nuncupantur, in Charta ann. 1177. ex Chartul. Campan. fol. 164. r°.

◊ Verum hi, qui in institutionis suæ primordiis tanta vitæ sanctitate fulgebant, in superbiam intolerabilem postea delapsi, quam damnant non semel Scriptores, in primis Antistes Tyrius loco citato, Matth. Paris pag. 419. 529. 614. Bromptonus pag. 1279. Gervasius Dorobern. pag. 1365. et alii. Variis etiam subinde criminibus insimulati, Philippo Franciæ Rege procurante, comprehensi 13. Octob. ann. 1307. ac convicti, plerique vivi igne cremati sunt : tandemque in Concilio Viennensi a Clemente PP. V. ann. 1312. 3. April. Templariorum Ordo penitus abrogatus, eorumque bona Hospitalariis concessa. Totam hanc Historiam narrant Scriptores Ecclesiastici et Francici, atque in iis præsertim Puteanus, Bibliothecæ Regiæ Præfectus, peculiari edito in hanc rem Commentario.

◊ In Anglia pariter uno eodemque die, hoc est 4. Idus Jan. ann. 1307. de mandato Clementis PP. ad instantiam Philippi Regis Franciæ comprehensi, deinde variis pœnis addicti, eorumque bona Hospitalariis pariter concessa. Rem recitant Thomas Stubbs in Actis Pontificum Eboracens. pag. 1730. Knyghton ann. 1307. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 512. 559. 560. 943. 944. 945. etc. Will. Brito lib. 4. Philipp. de Richardo Rege Angliæ :

Imperiale solum cultu Templarius intrat,

Privato ut tectus habitu securior iret.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ Eodem anno idem Papa

in virtute sanctæ obedientiæ injunxit

Burghardo Archiepiscopo Magdeburgensi,

ut omnes Templarios, in ejus territorio commorantes, capi faceret et detineri, propter certa crimina ipsis imposita

, uti narratur in Chronico Episcoporum Merseburg. apud Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 407.

◊ Templariorum Ordinis Magnorum Magistrorum nudum utcumque catalogum, quos Τεμπλουμαίστορας vocat Cinnamus lib. 4. ex Cartusiæ Villa-novanæ veteri codice pridem edidit Dion. Salvaingus Boissius. Nos etiam horum historicam seriem olim contexuimus, quam ex Familiis nostris Hierosolymitanis, seu Ultramarinis, hic delibabimus, indicatis dumtaxat Scriptorum locis, in quibus eorum mentio subinde occurrit, cum horum historiam hactenus nemo, opinor, attigerit.

P. Carpentier, 1766.

◊ Magnorum hujusce ordinis Magistrorum catalogo, quem Cangius edidit, pauca adjicimus, cum data opera diligentius illum contexere nobis per tempus non liceat. Id tantum lectorem monitum velim, provinciarum præfectos etiam Magistri militiæ templi titulo insignitos fuisse, provinciis quibus præerant interdum non designatis ; quod pluribus errandi occasionem præbuit. Sic Petrus de Roveira Magister Militiæ templi laudatur inter testes Chartæ Raimundi comit. Barcin. ann. 1156. in Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 554. qui rursus Magister militum templi nuncupatur in alia ejusd. ann. ibid. col. 556. Eumdem titulum potissime sibi attribuebant, qui Templariis cis mare superiores generales constituebantur. Charta ann. 1184. ex Chartul. Guill. abb. S. Germ. Prat. fol. 210. v°. col. 2 :

Amio Dei gratia cis mare domus templi humilis Magister, etc.

Sed et Magister templi inscribitur Magister ordinis S. Joan. Hierosol. in Charta ann. 1239. ex Bibl. reg. cot. 793 :

Frater B. Dei gratia sanctæ domus hospitalis Hierusalem magister humilis et pauperum Christi custos ..... Nos prædictus Magister Templi et alii omnes nobiles de regno Siriæ, etc.

◊ Primus igitur Ordinis institutor fuit

Hugo de Paganis, seu de Payens, patria Trecensis, qui Concilio Trecensi interfuit ann. 1127. et in Syriam e Gallia rediit ann. 1130. de quo agunt Præfatio ad Regul. Templarior. S. Bernardus in Exhortat. ad Milites Templi, Guill. Tyr. lib. 12. c. 7. lib. 13. c. 26. Robertus de Monte ann. 1128. Jacob. de Vitriaco l. 1. c. 65. Sanut. l. 3. part. 6. c. 14. part. 7. c. 3. Roger. Hoved. pag. 479. Henric. Huntindon. lib. 8. pag. 384. Bromptonus pag. 107. Vassorius in Annalib. Noviodun. pag. 877. Mon. Angl. tom. 2. pag. 517. 885. etc. Huic successit

Robertus, cognomento Burgundio, Magnus Templi Magister, ann. 1140. 1147. de quo agunt Tyrius lib. 15. cap. 6. lib. 17. c. 1. Gesta Ludovici VII. c. 18. Diagus in Comitib. Barcinon. lib. 2. c. 145. 146. natales vero ac ejus familiam, quæ Credonensium dominorum apud Andes fuit, attigerunt Duchesnius in Histor. Burgund. lib. 4. c. 37. Augustin. du Pas in Familiis Armoricis pag. 748. Vide præterea S. Anselmum lib. 3. Epist. 66. Ordericum Vital. lib. 8. pag. 674. et Sammarthanos in Abbat. de Rota pag. 796.

Ebrardus, vel Everardus de Barris, eadem dignitate donatur apud Sugerium Epist. 50. S. Bernardum Epist. 362. Petrum Cluniac. lib. 6. Epist. 26. Odonem de Diogilo de Ludovici VII. Profect. in Orientem lib. 3. et 7. pag. 33. 67.

Hugo Magnus Templi Magister sub ann. 1151. nominatur in Privilegiis Ord. Hospitaliorum pag. 10.

Bernardus de Tremelay, Magnus Templi Magister, Ascalonensi obsidioni interfuit ann. 1153. ut narrat Tyrius lib. 17. c. 21. 27. a Saladino in prælio captus, Manuele Imperatore procurante, libertate donatur ann. 1157. ut docet Cinnamus lib. 4. n. 22. Familiæ de Tramelay, vel Tremeley in Sebusianis, meminit Guichenonus in Bibl. Sebusiana cent. 2. cap. 25.

Bertrandus de Blanchefort, Magnus Templi Magister ann. 1160. 1161. cujus complures leguntur Epistolæ ad Ludovicum VII. Regem Franc. in Gestis Dei per Francos pag. 1176. et tom. 4. Hist. Franc. pag. 692. 693. 694. 697. 698. 700. 702. Interfuit Christianorum cladi ad Harenc ann. 1165. in Gest. Dei pag. 1179. Vide tom. 4. Hist. Franc. pag. 701. et Tyrium lib. 20. cap. 5. Eadem tempestate vixit Gaufridus Fulcherius Domus Templi Hierosolymitanæ Præceptor, de quo agunt Joan. Sarisber. Epist. 275. tom. 4. Histor. Franc. pag. 695. 699. 701. 702. Ughellus tom. 3. pag. 465. et Vassorius pag. 903.

Andreas, Bernardi Domini Montisbarri et Hunbergæ filius, S. Bernardi Abbatis Clarevall. avunculus, Magnus Templi Magister ann. 1165. Hujus meminit idem Bernardus Epist. 288. et Gaufrid. lib. 1. de Vita ejusdem S. Bernardi cap. 4. § 11. lib. 3. c. 1. § 1. Vide Petrum Franc. Chiffletium in S. Bernardi genere asserto pag. 641. 644.

Philippus Neapolis in Syria Dominus, Miles Templi factus, ejusdem Ordinis Magnus Magister exstitit : quam dignitatem postea dimisit, ante annum 1170. Vide Tyrium lib. 20. c. 24. lib. 22. c. 5. et Ughellum tom. 3. pag. 475. De ejus familia egimus in Familiis Hierosolymitanis. Hic memoratur in Charta ann. 1169. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. ævi col. 908 :

Philippus militiæ templi Magister.

Huic suffectus

Odo de S. Amando, primum Marescallus, deinde Buticularius Regni Hierosolymitani, qui abdicata rerum secularium cura, Miles Templi factus, ejusdem Ordinis Magnus Magister creatus est, quam dignitatem obtinebat ann. 1174. et 1175. Interfuit prælio, quo Balduinus IV. Saladinum ad Ramam fudit, in quo acriter pugnavit. Sed haud multo post ab eodem Saladino in Sidoniensi tractu captus, vitam in captivitate finivit. Will. Tyr. lib. 20. cap. 32. lib. 21. c. 22. 29. Radulphus de Diceto pag. 601. Robertus de Monte ann. 1180. Vide Patriarchium Bituric. c. 71.

Arnoldus de Torogio, Magnus Templi Magister ann. 1181. obiit ann. 1184. Will. Tyr. lib. 22. c. 7. Rigord. ann. 1184. Hoveden. pag. 628. Monach. Altisiod. pag. 88. Sanut. lib. 3. part. 9. c. 4.

P. Carpentier, 1766.

◊ Idem qui Arnaldus de Turre-rubea nuncupatur, in Charta Ildefonsi reg. Aragon. ann. 1177. ex Chartul. Gemundensi.

Theodoricus, seu Therricus, Magnus Templi Magister post hunc occurrit, cujus crebra est mentio apud Script. Rer. Hierosol. ubi de Guidonis Regis

clade ann. 1187. cui interfuit, et a qua evasit : licet captum a Saladino dicant Rad. de Diceto et Nicol. Trivettus sub ann. 1188. Plura de Therrico habentur apud Monachum S. Pantaleonis ann. 1187. Hovedenum pag. 636. Gervasium Dorobern. pag. 1502. Matth. Paris pag. 100. Sanut. lib. 3. part. 9. c. 4. in Chronico Reichersperg. ann. 1187. etc. Adde Ughellum in Archiepiscopis Pisanis eodem anno. Abdicato statim post hanc cladem Magistratu subrogatur

Girardus, vel Gerardus, de Ridessor Bromptono cognominatus : de Ridesford, auctori Hist. Hierosolym. pag. 1151. 1153. 1156. 1165. de Bedefort Radulfo Coggeshalensi MS. et Hovedeno : denique de Ridefort auctori vernaculo Historiæ Hierosol. qui Flamingum et Regis Hierosolymitani Senescallum fuisse ait. Hanc porro dignitatem paucis mensibus tenuit, cæsus in prælio, quod initum est inter Guidonem Regem et Saladinum 4. Octob. ann. 1188. Vide præterea Jacob. de Vitriaco lib. 1. c. 98. Girardo

Gualterus sufficitur, ut est in Catalogo Villanovano. Huic

Robertus de Sabloil, ann. 1155. ex familia forte de Sableio apud Andes. Rem evincit Charta Gaufridi de Sabolio inter Probat. tom. 2. Annal. Præmonstr. col. 355 :

Ego Goffridus Sabolii dominus, Roberti (abbatiæ Perrodii-novi fundatoris) filius, qui scilicet Robertus Magister Templi Jerosolymis tunc temporis habebatur.

Isti successit

Gilbertus Horal, vel Eral, Magister citra marinus, ut legitur in Charta ann. 1193. Magnus Templariorum Magister postea dictus est, circa ann. 1196. quem excepere

Pontius Rigaldus, ann. 1198.

Philippus du Plessiez, ann. 1201. ut patet ex Transactione hujus anni facta in Syria. Exstat in Archivo Arelat.

Theodatus de Bersiaco ann. 12...... de quibus, in supra laudato catalogo recensitis, silent Scriptores. Meminit Innocentius III. l. 14. Epist. 64. controversiæ inter Leonem Regem Armeniæ, et Magistrum Templi et Templarios super Castro Gastonis, de qua etiam quædam habent Gesta ejusdem Pontificis pag. 123. 128. 129. hoc est sub ann. 1211. Post Theodatum Thomas de Monteacuto ann. 1210. recensetur in eodem catalogo ; sed is post Guillelmum de Carnoto hanc dignitatem obtinuit : deinde

Guillelmus de Montedon ann. 1216. quem excipit idem

Guillelmus de Carnoto, seu de Chartres, ann. 1218. qui obsidioni Damiatæ interfuit ann. 1219. ut est apud Oliverium Scholasticum, a quo ob virtutem bellicam laudatur, ut et universa

Templi Militia, quæ, inquit, prima solet esse in congressu, et ultima in recessu

, a quo hæc verba mutuati sunt Jacob. de Vitriaco lib. 3. pag. 1134. et Matth. Paris pag. 208. 211. 212. Vide præterea tom. 8. Spicilegii Acheriani pag. 374. Honorium III. lib. 2. Epist. ann. 1217. et Hieron. Rubeum in Hist. Ravenn. lib. 6. pag. 380. Guillelmo successit

Thomas de Monteacuto, seu Montaigu, cujus Epistola legitur apud Matth. Paris ann. 1221. qua in Regno Hierosol. gesta post expugnatam Damiatam enarrat. Sub hoc, ni fallor, Honorius III. PP. Templarios ab Patriarchæ Hieros. et Episcoporum jurisdictione exemit, ut

est in Privilegiis Ordin. Hospitalariorum. Exstat in Archivo Arelat. Transactio hujus Thomæ cum Guarino de Monteacuto summo Magistro Hospitalariorum anno 1225.

◊ A. Magnus Templi Magister occurrit in Tabulario Manoscensi in Charta ann. 1234. qui non alius est, quam qui Armandus appellatur in quadam Epistola scripta Theobaldo Regi Navarræ, Comiti Campaniæ, et Comitibus Nivernensi, Foresii, et Monfortensi, aliisque Franciæ Baronibus ab Episcopo Nicosiensi Patriarchæ Hierosolymitani Vicario, H. Episc. Nazaretensi Nazarenensi Archiep. in Chartul. Campaniæ ex Bibl. Reg. fol. 78. ubi eadem Charta legitur ; R. Episc. Acconensi, R. Episc. Liddensi, H. Abbate Templi, G. Magno Hospitalis Magistro, Armando Magistro Militiæ Templi, Gauterio Comite Briennensi, Eudone de Montebeliardo Regni Hierosol. Comestabulo, B. Domino Sidonis, et I. Dom. Cæsareæ, super statu Terræ Sanctæ, nulla cæteroquin addita anni nota.

Hermannus de Perigord, Præceptor Domus Templi in Sicilia et Calabria sub anno 1229. ut est apud Rocchum Pirrum tom. 2. pag. 640. Magnus ejusdem Ordinis Magister dictus est : quam dignitatem obtinebat ann. 1239. ut est apud Albericum in Chron. MS. qui forte is est, quem patria Pictavinum fuisse ait sub ann. 1237. Illius Epistolam super Regni Hieros. statu descripsere Matth. Paris et Nicolaus de Trivetto sub ann. 1244. quo ille a Saracenis cæsus interiit, electo statim in Vicemagistrum Guillelmo de Roquefort, interim dum alius eligeretur Magister. Vide eumdem Paris pag. 416. 419. 421. 427.

Guillelmus Sonnac, vel de Senay, ut nominari videtur in Epistola, quæ describitur apud Matth. Paris in Addit. pag. 110. una cum S. Ludovico obsidioni Damiatæ interfuit ann. 1249. ut est apud Joinvillam, a quo ob fortitudinem laudatur, ut et a Paris ann. 1240. pag. 528. 533.

Renaldus de Vichier, in Tabul. Eccl. Autisiodor.

Domorum Militiæ Templi in Francia Magister

, anno 1247.

Marescallus Templi,

apud Joinvillam pag. 35. nostræ edit.

Magister Templi

, cap. 52. edit. Pictavensis, denique

Magnus Templi Magister

: in Archivo Regio, scrinio Champagne VI. De Templariis hac fere tempestate, vide Sanut. lib. 3. part. 12. cap. 5. 6. 7. 9.

P. Carpentier, 1766.

◊ Guill. Tyrii contin. Hist. apud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 736. ad ann. 1256 :

Morut frere Renaut de Vichieres, Maistre du Temple. Après lui fu fait Maistre frere Thomas Berait.

Infra : Berard. Expungendus itaque Aimericus, quem inter illos collocat Cangius.

Aimericus Præceptor domorum Franciæ, in Magnum Magistrum ejusdem Ordinis electus est ann. 1264. ut est apud Odoricum Rainaldum hoc ann. n. 31. Breve Chronicon Hospitalariorum tradit, Guillelmum de Castellonovo Arvernum, Magnum Ordinis Magistrum ann. 1260. fratrem fuisse Magni Templi Magistri : unde conjici daretur ex temporum ratione hunc Aimericum innui.

Thomas Berart, vel Beraud, eadem gaudebat dignitate, ut docemur ex Epist. vernacula Theobaldo scripta, quam dedimus in Notis ad Joinvillam pag. 64. Ubi Maistre de la poure Chevalerie du Temple indigitatur. Quæ quidem

Epistola licet nullam anni notam præferat, ex serie tamen colligitur, scriptam sub ann. 1273. triennio scilicet post mortem Joannis Comitis Briennensis, quam in ann. 1270. conjiciunt Scriptores. Huic ascriptum scribit Puteanus in Templariorum Hist. pag. 20. pravum hunc morem, qui cæteris Templariis objectus fuit in eorum condemnatione, Christum abnegandi in professione, quem alii nescio cui Roncelino Magistro attribuunt. Utcumque sit, non multo post

Robertus, Magnus Templi Magister Concilio Lugdunensi cum M. Hospitalariorum Magistro interfuit anno 1274. ut est in actis ejusdem Concilii. Vide Sanutum lib. 3. part. 12. cap. 14. 16. 17. Post hunc

Guiffredus de Salvaing, M. Templi Magister nominatur in Catalogo Villanovano sub ann. 1285. ex familia nobili Delphinate, ex qua erat supralaudatus Dionysius Salvaingus Boissius, vir natalium et eruditionis splendore illustris, Primus in Camera Computorum ejusdem Provinciæ Præses, et scriptis clarissimus.

P. Carpentier, 1766.

◊ Eadem Hist. contin. Guill. Tyrii apud Martenium ibid. col. 746. ad ann. 1273 :

Morut frere Thomas Berart, Maistre du temple le jor de la Nostre-Dame de Mars, et fu fait Maistre à xiij. jors de May frere Guillaume de Biaujeu, qui estoit outre mer commendeor du Temple en Puille, et alerent por li querre frere Guillaume de Pouçon, qui avoit tenu lieu de Maistre, et frere Bertran de Fox : et frere Gousier fu fait commandeor grant tenant lieu de Maistre.

Inter ejusmodi locum-tenentes recensendi ergo sunt Robertus et Guiffredus de Salvaing, siquidem Thomæ Berart proxime suffectus est

P. Carpentier, 1766.

◊ Guillelmus de Bellojoco, ut in laudata Historia asseritur. Et certe

Frater Guillelmus de Bellojoco venerabilis Magister domus militiæ Templi

annumeratur inter eos, qui præsentes aderant conventioni initæ inter Jacob. Contar. Venet. ducem et Joan. de Monteforti v. Kal. Jul. ann. 1272. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 1577.

Guillelmus de Bellojoco, uti appellatur in Inquisitionibus contra Templarios, et alibi : perperam Petrus de Belgiou, seu Bellivisus, dictus in laudato Catalogo, qui Magnus Templi Magister exstitit ann. 1286. Prius, anno scilicet 1278. hanc dignitatem obtinuisse discimus ex Inscriptione quam refert Paulus Lucas in Itin. tom. 2. pag. 31. si tamen huic fides habenda est. Periit in obsidione Acconensi, viriliter contra Saracenos pugnans, anno 1291. cum omnibus fere Templariis, decem dumtaxat Ordinis Militibus clade elapsis. Vide Sanutum lib. 3. part. 12. cap. 21. Dictamina MSS. Magistri Berardi de Neapoli Epist. 141. 142. Odoricum Rainaldum ann. 1291. 7. Puteanum in Hist. Templariorum pag. 129. Archivum Regium scrinio, Croisade de Philippes de Valois, Ch. 27. etc.

Monachus Gaudini, Magnus Templi Magister statim post Acconensem cladem a decem Militibus, qui ex ea superfuerant, electus, in insulam Cyprum cum iis concessit, uti narrat Auctor Historiæ Excidii Acconis MS. in Biblioth. S. Victoris Paris. Postremus denique hujus Ordinis Magnus Magister fuit

Jacobus de Nolay, Burgundio, ex diœcesi Bisuntinensi, perperam de Molay

nominatus in plerisque Historiæ Templariorum locis, pag. 122. 128. 129. 160. et in Catalogo Villanovano. Tortosam una cum Almerico Tyri domino expugnavit, et exinde aliquot annis bella cum Saracenis fortiter gessit, donec a Babylonico Sultano ea pulsus, in Franciam venit, ubi cum aliis Templariis igne consumtus Parisiis interiit. Hunc porro nescio unde Fratrem Gracchi appellet Brustemius apud Chapeavillum tom. 2. Hist. Leodiensis pag. 347. Vide Rainaldum ann. 1298. 21. et Sanutum lib. 3. part. 13. cap. 10.

les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736.

◊ De eo Templariorum cruento interitu Poema MS. cui titulus, Les Adventures advenues en France, initio sæculi xv. editum, hæc refert :

L'an mil trois cens et vii. sçachiez bien qu'en ce temps

Furent prins les Templiers, qui moult furent puissans ;

Vilment furent menés auques des plus vaillans,

Je crois bien que ce fu par l'art des mescreans.

Je ne scai se Templiers faisoient tels explois,

Mais en leurs draps portoient une vermeille crois.